BÖLÜM 1 - OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞUNU ANLAMAK

MODÜL 1
OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU

Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Modül Kazanımları

Otizm Spektrum Bozukluğu sosyal etkileşim ve iletişim becerilerinde sınırlılık ve sınırlı ilgi ve tekrarlayıcı davranışlarla kendini gösteren ve yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan nöro-gelişimsel bir bozukluktur (American Psychiatric Association, 2013). Erken dönemde ortaya çıkması ve yoğunluğun derecesi ilerleyen yıllarda çocukta daha genel ve yaygın bir öğrenme ve uyum sorununa yol açmaktadır. Portalda tüm modüllerde “otizm spektrum bozukluğu” kavramı için zaman zaman yalnızca “otizm” ve “otizm spektrum bozukluğu olan çocuk” kavramı için de “otizmli çocuk” kavramı eş anlamlı olarak kullanılmıştır.

Otizmden etkilenen bireylerin öğrenme ve davranış özellikleri birbirlerinden oldukça farklılık göstermektedir; dolayısıyla, bu özellikler açısından oldukça heterojen bir gruptur. Örneğin, otizm spektrum bozukluğu olan bazı bireylerin zihinsel işlevlerinde sınırlılık ya da yetersizlikler görülebilmektedir. Otizmli bazı bireylerin ise, çeşitli uyaranlara karşı duyarlılık düzeyleri farklılaşabilmektedir. Kimi otizmli bireyler duyuşsal olarak çeşitli durumlara/ uyaranlara (örn., bazı seslere, ışığa, kokulara karşı, ısıya, acıya) aşırı duyarlı kimi otizmli bireyler ise yeterince duyarlı olmayabilmektedir. Ya da bir kısmı önemli ölçüde davranış problemleri sergilerken, bir kısmında ise otizme eşlik eden psikiyatrik bazı sorunlar görülebilmektedir. Otizm spektrum bozukluğu durumunda zihinsel yetersizlik her durumda görülmediği gibi bazı otizmli çocukların da bazı sıradışı üstün yetenekleri olabilmektedir. Örneğin, resim, müzik, hafıza ya da matematik becerileri açısından sıradışı yetenekler sergileyen çocuklar olabilmektedir. Savant otizm olarak adlandırılan bu durumun otizm spektrum bozukluğu tanısı alan bireyler arasında 10’da 1 düzeyinde görüldüğü ifade edilmektedir (Treffert, 2009).
Otizm spektrum bozukluğunun bir spektrum bozukluğu olması diğer bir deyişle homojen bir grup olmaması bu bireylerin eğitsel ve davranışsal gereksinimlerinin de çeşitli ve karmaşık olmasına yol açmaktadır.

Otizmin tanımı ve sınıflandırılması zaman içinde çeşitli farklılıklar göstermiştir. Otizmin nedenleri de zaman içinde farklı açıklamalarla açıklanmaya çalışılmıştır. Bu açıklamaların kimilerinin (örn., anne-baba tutumları ile otizmli olma olasılığı arasındaki ilişki) yanlış olduğu günümüzde genel olarak kabul edilmektedir.

Pekiştirme İkincil Pekistireçler 1

Otizm Spektrum Bozukluğunun Görülme Sıklığı

Otizm spektrum bozukluğunun görülme sıklığına ilişkin yürütülen araştırmalar otizmin görülme sıklığının her geçen gün artığını göstermektedir (Baio ve meslektaşları, 2018).
Otizmin nedenlerine ilişkin genel bir görüş üzerinde henüz uzlaşma sağlanamamışken otizmin giderek artış gösterdiği uzmanlar tarafından yaygın olarak kabul edilen üzerinde görüş birliği oluşmuş bir noktadır. Amerikan Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre otizmin görülme sıklığı günümüzde 59 çocukta 1 olarak rapor edilmiştir (2006-2014 yılı 8 yıllık dönemdeki çocuk nüfusunda).

Ayrıca, otizmin her ırk, coğrafya ya da sosyoekonomik düzeyden ailede görüldüğü de yine aynı merkez ve pek çok araştırmacı tarafından ifade edilmektedir. Otizmin görülme sıklığı ise cinsiyet açısından farklılıklar göstermektedir. Erkek çocuklarında kız çocuklarından yaklaşık 4 kat daha fazla görülmektedir (Baio ve meslektaşları, 2018).

Amerikan Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin Otizm ve Gelişimsel Yetersizlikleri İzleme Ağı verileri otizm spektrum bozukluğunun görülme sıklığındaki artışı açıkça ortaya koymaktadır. Tablo 1’de 2000-2014 yılları arasında otizmin görülme sıklığına ilişkin yürütülen izleme çalışmalarında ulaşılan artışa ilişkin verilere yer verilmiştir.
Tablo 1. Amerikan Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezleri Otizm ve Gelişimsel Yetersizlikleri İzleme Ağı Verileri

Gözlem Yılı Doğum Yılı Yetersizlikleri İzleme Ağ Sayısı* XX çocukta 1 görülme sayısı
2000
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
1992
1994
1996
1998
2000
2002
2004
2006
6
14
8
11
14
11
11
11
1:150
1:150
1:125
1:110
1:88
1:68
1:69
1:59
* Kaç farklı bölgeden veri topladığını belirtir.