BÖLÜM 3: TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 9
ÖĞRETİMi PLANLAMA VE YÜRÜTME

Sistematik Öğretim ve Öğretim Alanları

Modül Kazanımları

Bu modülde sistematik öğretimi planlama ve yürütme konusunda dikkat etmeniz önerilen noktalara yer verilmiştir. Ancak bu modülü okumadan önce Modül 2’yi tekrar okumanızı öneririz.

Portalın üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan modüller aracılığıyla siz anne-babalar ve eğitmenlerin otizmli çocuklarla gerçekleştirecekleri sistematik öğretim uygulamalarına destek olmayı hedeflemekteyiz.

Otizmli çocukların özelliklerine ilişkin Modül 1’de yer alan bilgileri hatırlayalım. Otizmli çocuklar, akranlarının çok kısa sürede ve çok kolay şekilde öğrendiği bazı becerileri, doğal yollarla öğrenmekte güçlük çekebilirler. Örneğin, normal gelişim gösteren bir çocuk kendisine adıyla seslenildiğinde dönüp bakmayı, çevresiyle olan doğal etkileşimleri sırasında kendiliğinden öğrenir. Otizmli bir çocuk ise kendisine adıyla seslenildiğinde öylesine tepkisiz kalabilir ki, anne-babalar genellikle çocuklarında işitme engeli olmasından kuşkulanırlar. Yine normal gelişim gösteren bir çocuk ‘bay-bay’ gibi jestleri yapmayı birkaç alıştırmadan sonra öğrenirken, otizmli bir çocuk yüzlerce alıştırmadan sonra bile bu jestleriöğrenemeyebilir. Dolayısıyla, otizmli çocuklarla çalışmaya, otizme özgü en temel yetersizlik alanlarından başlamak gerekmektedir. Bu gereksinimden hareketle bu portalda otizmli çocuklara öncelikli olarak kazandırılması gereken becerilerin öğretimine yönelik bilgi ve öneriler yer almaktadır. Bu becerilerin kazanılması, daha işlevsel olan üst becerilerin daha doğal yollarla öğrenilmesine temel oluşturacaktır. Ancak, unutulmamalıdır ki, hiçbir eğitim programı otizmi olan her çocuğa tıpa tıp aynı şekilde uygulanabilecek özellikte değildir. Çünkü hiçbir otizmli çocuk, aynı programdan yararlanabilecek kadar birbirine benzemez; zekâları ve uyumsal becerileri aynı olanlar bile! Dolayısıyla, bu portalda paylaşılan bilgi ve öneriler, her çocuğun bireysel özelliklerine göre uyarlanmak ve geliştirilmek üzere hazırlanmış bir çerçeve olarak düşünülmelidir. Bu kapsamda portalda aşağıda yer verilen alanlarda öğretimi nasıl tasarlayabileceğiniz açıklanmıştır.

Temel Beceriler

Portalın üçüncü bölümünde yönergeleri yerine getirme, başkalarının davranışlarını taklit etme, eşleme ve sınıflama becerileri gibi genellikle oztim spektrum bozukluğu olan çocukların öğrenmekte zorlandıkları etkileşim becerilerinin öğretimini nasıl planlayabileceğiniz açıklanmıştır. Bu kapsamda ele alınan becerilere ilişkin bilgiler aşağıda özetlenmiştir.

  • Yönergeleri Yerine Getirme: Bu başlık altında çocuğun başkaları tarafından sunulan yönergeleri yerine getirmesine yönelik açıklamalar yer almaktadır. Çocuğun kendisinden bir şey istendiğinde yerine getirmesi bu başlık altındaki becerilere örnek olarak verilebilir.
  • Başkalarının Davranışlarını Taklit Etme: Taklit etme nesnesiz ve nesneli taklit olmak üzere iki şekilde gerçekleşebilir. Bir başkası tarafından yapılan el sallama, öpücük atma gibi davranışları taklit etme nesnesiz taklide; çay kaşığını bardağın içine koyma, kitabı açma gibi davranışları taklit etme ise nesneli taklide örnek olarak verilebilir. Taklit etme davranışının öğretimiyle ilgili nihai hedef çocuğun genellenmiş taklit becerisini kazanarak çevresindekilerin davranışlarını kendiliğinden taklit eder hale gelmesidir. Genellenmiş taklit becerisini kazanan bir çocuk sistematik bir öğretim sunulmaksızın, başka bir ifadeyle yönergeler, ipuçları ya da pekiştireçler olmaksızın başkalarının davranışlarını taklit edebilir. Bu başlık altında sözü edilen taklit becerilerine ilişkin ayrıntılı bilgilere yer verilmektedir.
  • Nesneleri Eşleme: Çocuğun aynı olan nesne, yiyecek ve hayvan figürleri gibi üç boyutlu nesneleri eş nesneler ile eşlemesi ya da bunların resimlerini eş resimler ile eşlemesi eşleme becerisi olarak tanımlamaktadır. Çocuğun farklı kalemler arasından kendisine gösterilen kalemle tıpa tıp aynı olan kalemi seçmesi, farklı top resimleri arasından işaret edilen resimle tıpa tıp aynı olan top resmini göstermesi eşleme becerilerine örnek olarak verilebilir. Eşleme becerilerine ilişkin ayrıntılı açıklamalar bu başlık altında sunulmaktadır.
  • Nesneleri Sınıflama: Sınıflama becerisi çocuğun birbirine benzeyen ve benzemeyen özelliklerine dikkat ederek, benzer özellikleri olan nesneleri, yiyecekleri, hayvan figürleri ya da bunların resimlerini bir araya getirmesidir. Çocuğun kendisine karışık olarak verilen meyve ve sebze resimleri arasından meyve resimlerini bir gruba, sebze resimlerini bir gruba ayırması ise sınıflama becerilerine örnek olarak verilebilir. Sınıflama becerilerine ilişkin açıklamalar bu başlıkta sunulmaktadır.
  • Etkinlik Çizelgesi Takip Etme: Çocuğun etkinlik çizelgesi öğretim aşamalarını takip etmesi ve örnekler üzerinden etkinlik çizelgesini kullanmasına yönelik açıklamalar bu başlık altında yer almaktadır. Bu amaçla resimler, fotoğraflar kullanılabileceği gibi yazılı ifadeler de kullanılabilir. Etkinlik çizelgeleri otizmli çocukların seçim yapmasını sağlamak, bir etkinliğin ardından diğer etkinliğe geçişini kolaylaştırmak ya da bir etkinliği tamamlaması için izlemesi gereken basamaklara çocuğu yönlendirmek gibi amaçlarla etkili bir şekilde kullanılabilir.
  • Oyun Oynama: Oyun tüm çocuklar gibi otizmli çocukların gelişiminde ve temel becerileri edinmesinde önemli bir role sahiptir. Çocukların kendi başına, bir yetişkinle ya da akranlarıyla birlikte basit ve işlevine uygun oyunlar oynaması bu temel becerilere örnek olarak gösterilebilir. Sözü edilen bu becerilere yönelik açıklamalara bu başlıkta yer verilmektedir.

Etkileşim Becerileri

Portalın dördüncü bölümde başkalarıyla iletişim kurma ve sohbet etme ve akranlarla etkileşim kurma ve sürdürme gibi genellikle oztim spektrum bozukluğu olan çocukların öğrenmekte zorlandıkları etkileşim becerilerinin öğretimini nasıl planlayabileceğiniz açıklanmıştır. Bu kapsamda ele alınan becerilere ilişkin bilgiler aşağıda özetlenmiştir.

  • Başkalarıyla İletişim Kurma ve Sohbet Etme: Çevrede yer alan diğer kişilerle sözel olarak, yani konuşarak iletişim kurma; sözel iletişim becerilerinin gelişiminde zorluk olması durumunda görseller ya da teknolojik cihazlar aracılığıyla iletişim kurma; isteklerini, duygularını ve düşüncelerini sözel ya da görsel olarak başkalarına iletme becerileri bu başlık altındaki becerilere örnek olarak verilebilir. Sıralanan becerilere yönelik açıklamalara ise bu başlık altında yer verilmektedir.
  • Ortak Dikkat Becerileri: Ortak dikkat, kişinin belli nesnelere ya da olaylara ilişkin farkındalığı paylaşmak amacıyla dikkatini, kişiler ve nesneler/olaylar arasında koordine etmesi sürecidir. Ortak dikkat sürecinde çocuk bakışlarını kişiler ve nesneler ya da olaylar arasında kaydırarak ve jest/söz kullanarak başkalarıyla etkileşimde bulunur.Adına tepki verme, işaret edilen nesneye bakma ve ortak dikkat girişiminde bulunmaby başlık altındaki becerilere örnek olarak verilebilir.
  • Akranlarla Etkileşimde Bulunma: Bu başlık altında otizmli çocukların akranlarıyla ev, oyun parkı ve yuva gibi ortamlarda etkileşebilmek için gereksinim duyabilecekleri temel sosyal beceriler ve bu becerilerin geliştirilmesine yönelik açıklamalar yer almaktadır.

Özbakım Becerileri

Portalın beşinci bölümde özbakım becerilerinin öğretimini nasıl planlayabileceğiniz açıklanmıştır. Bu kapsamda ele alınan becerilere ilişkin bilgiler aşağıda özetlenmiştir.

  • Özbakım Gereksinimlerini Karşılama: Bu başlık altında otizmli çocukların toplum içerisinde bağımsız olarak hareket etmesine olanak tanıyan kişisel bakım, soyunma, giyinme, beslenme gibi özbakım becerileri ile bu becerilerin otizmli çocuklar tarafından bağımsız olarak yerine getirmesini sağlamaya yönelik açıklamalar yer almaktadır.