BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 7
YENİ DAVRANIŞLAR KAZANDIRMA

Aşamalı Yardımla Öğretim

Modül Kazanımları

Sembol (token) örnekleri

Aşamalı Yardımla Öğretim Uygulama Basamakları

Aşamalı yardımla öğretim uygulamasını başarı bir biçimde uygulayabilmek için bir dizi basamağı yerine getirmeniz gerekir. Aşağıda bu basamaklara yer verilmiş ve her bir basamakta neler yapabileceğiniz açıklanmıştır.

Hedef davranışı tanımlayınız: Portalın pek çok bölümünde yer verdiğimiz gibi hedef davranışlar gözlenebilir ve ölçülebilir biçimde tanımlanmalıdır. Bu aşamada davranışın gerçekleşmesini beklediğiniz bağlamın belirlenmesi de çok önemlidir. Örneğin, hedef davranışınız çocuğunuza kaşık kullanarak yemek yeme davranışını öğretmeyi hedeflediğinizi varsayalım. Hedef davranışınız zincirleme bir davranış olduğu için beceri analizini hazırlayınız (aynı zamanda zincirleme bir davranıl olduğu için zincirleme türüne karar veriniz: ileriye zincirleme, geriye zincirleme ya da tüm basamakların bir arada öğretimi). Hedef davranış belirleme ve tanımlama konusunda bilgilerinizi tazelemeniz için Modül 6’yı incelemenizi öneririz.

Davranışsal amaç yazınız: Hedef davranıştan sonra davranışsal amacınızı yazınız. Anımsayacağınız gibi, yazdığımız davranışsal amacın dört temel unsuru karşılaması gerekmektedir. Bunlar, çocuk, davranış, ölçüt ve koşullardır. Az sayıda hedef davranış belirleyiniz. Davranışsal amaç yazma ile ilgili ayrıntılı açıklamalar için Modül 6’yı tekrar inceleyiniz.

Çocuğa sunulacak olan yönergenin ne olacağını belirleyiniz: Çocuktan hedef davranışı sergilemesi için yönelteceğiniz yönergenizi belirlemeniz gerekmektedir. Örneğin, bir kase yoğurt ve kaşığı hazırlayarak “ye” diyebilirsiniz. Çocuğun yaşına ve düzeyine uygun bir dil kullanmalısınız. Aynı zamanda bir oturumda her bir hedef davranışla ilgili kaç kez öğretim gerçekleştireceğinizi (bir oturumdaki deneme sayısını) planlamalısınız.

Çocuğunuzun ve öğretimini hedeflediğiniz hedef davranışın özelliklerine uygun olarak kullanacağınız ipucu hiyerarşisiniz belirleyiniz: Çocuğunuzda işe yarayacağını düşündüğünüz, ya da gözlemlerinizle belirlediğiniz ipucu hiyerarşiniz tam fiziksel, kısmı fiziksel ve gölge olma olabilir.

Çocuğunuzun tepkilerine ne şekilde tepkide bulunacağınızı belirleyiniz: Aşamalı yardımla öğretimde çocuk üç tür tepkide bulunabilir. Bunlar: (a) doğru tepkiler, (b) yanlış tepkiler ve (c) tepkide bulunmamadır. Doğru tepkilerde pekiştireç sunup, yanlış tepki ya da tepkide bulunmamayı görmezden gelebilirsiniz.

Aşamalı yardımla öğretimi uygulayınız: Çocukla bir araya gelerek öğretim oturumunu gerçekleştiriniz. Önce çocuğunuza yönergenizi sununuz ve bir süre 3 ya da 4 saniye kadar çocuğun yönergenize tepkide bulunmasını bekleyiniz. Çocuğunuz doğru tepkide bulunuzda pekiştiriniz. Doğru tepkide bulunmazsa tam fiziksel ipucunu sununuz (beceri analizinin ilk basamağı olan “kaşığı tutma” davranışını yapabilmesi için tam fiziksel ipucu sununuz). İleriye zincirleme ile öğretmeye karar verdiğinizi düşünecek olursak ilk basamakta sırayla tam fiziksel, kısmı fiziksel ve gölge olma düzeyinde ipucu sunarak çocuğun bağımsız olarak “kaşığı tutma” davranışını kazanabilmesine değin öğretimi sürdürünüz. Bu basamakta çocuğunuz bağımsız olarak doğru tepkide bulunduğunda, bir sonraki basamağın öğretimine geçiniz. Çocuğunuz herhangi bir ipucu düzeyinde, örneğin kısmı fiziksel ipucunda, yanlış tepkide bulunursa hemen tam fiziksel ipucunu kullanmaya geçiniz.  Not: İleri zincirleme öğretimi yerine geriye zincirleme ya da tüm basamakların bir arada öğretimi yaklaşımını benimsemiş olsaydınız bu durumda çalışacağınız basamakları onlara uygun olarak belirlerdiniz.

Kayıt tutunuz: Hedef davranışlara ilişkin uygulama sırasında kayıt tutarak çocuğunuzda aşamalı yardımla öğretimin işe yarayıp yaramadığını belirlemeniz ve toplayacağınız verilere uygun olarak karar vermeniz gerekir. Bildiğiniz gibi, değiştirmek istediğiniz davranışın tanımlanma biçimine göre kullanacağınız kayıt tekniği belirlenmektedir ve ölçütü karşılamak üzere ipucundan önceki doğru tepkileri dikkate alacağınızı unutmayınız. Kayıt tutma ile ilgili ayrıntılı açıklamaları Modül 6’da Aşamalı Yardımla örneğine buradan ulaşabilirsiniz. Aşamalı Yardımla Öğretim Veri Toplama Formu örneğine buradan ulaşabilirsiniz.

Aşamalı yardımla öğretim uygulamasını başarı bir biçimde uygulayabilmek için bir dizi basamağı yerine getirmek gerekir. Bu açıdan herhangi bir basamağı atlamamak ve süreci doğru uygulayabilmek için “Aşamalı Yardımla Öğretim Kontrol Listesi”ni incelemenizi öneririz.