BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 6
DAVRANIŞLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Grafik ve Yorumlama

Modül Kazanımları

Veriye dayalı karar verme sürecinde grafik çizmek son noktadır ve genellikle çizgi grafiği çizilir. Aşağıda bir çizgi grafiği örneği yer almaktadır ve bu örnekte bir grafikte bulunması gereken unsurlara yer verilmiştir. Ayrıca, izleyen bölümde bu unsurlara ilişkin açıklamalar da yer almaktadır. 

Y ekseni: Öğretilmek istenen ya da değiştirilmek istenen davranışın nicel olarak ifade edildiği düşey eksendir. Düşey eksen 10, 20, 30 gibi eşit aralıklara bölünür. Her zaman için bir grafikte düşey eksende bağımlı değişkenin alabileceği en yüksek değere yer verilmelidir. Düşey eksende yer verilen değerler oran, sayı, yüzde vb. olabilir. Bir önceki bölümde yer verdiğimiz dönüştürme işlemlerinin sonucunda elde edilen değerler bu eksende gösterilir.

X ekseni: Grafikte zamanı gösteren yatay eksendir. Yatay eksen de eşit aralıklara bölünür. Yatay eksendeki her bir aralık iki oturum arasında geçen süreyi belirtir. Aralıkların oturum sayısı, oturum süresi, gün, hafta gibi birimlerle gösterilir.

Orijin: Düşey eksen ile yatay eksenin kesiştiği nokta olan “0” noktasıdır.

Veri noktaları: Yatay ve düşey eksendeki işaretlerin uzantılarının kesişim noktalarıdır. Her bir veri noktası, verilerin hangi gözlem oturumunda toplandığını ve öğretilmesi hedeflenen ya da değiştirilmesi hedeflenen davranışta hangi değere karşılık geldiğini gösterir. Örneğin üçüncü oturumda on denemenin 8 tanesinde doğru tepkide bulunan Ayşe için performansının yüzde olarak ifade edilmesi durumunda grafikte yatay eksende yer alan 3. oturum ile düşey eksende yer alan %80 değeri birleştirilerek o oturuma ait veri noktası grafikte belirtilmiş olur. 

Veri yolu: Bir evrede toplanan ve süreklilik gösteren veri noktalarını birleştirmek üzere çizilen düz çizgidir. Bir evreden diğerine geçerken veri yolu birleştirilmez.

Evre değişim çizgisi: Yatay eksene dik çizilen çizgidir, evre değişikliğini gösterir. Başlama düzeyi ile uygulama evresi arasında çizilmiş olan düz çizgi evre değişim çizgisine örnektir.

Evre kodları: Grafiğin üst kısmına yazılan her bir evrenin özelliğini gösteren kısa açıklamalardan oluşan başlıklardır. Evre kodlarına örnek olarak başlama düzeyi evresi için “BD”, uygulama evresi için “U” yazılması evre kodlarına örnek olarak verilebilir.

Şekil tanıtımı: Grafiğin altında yer alan, hangi çocuğa ait olduğunu ve hangi hedef davranışın ele alındığını tanıtan kısa açıklamadır. “Ayşe’nin motor taklit becerilerinde doğru tepki yüzdeleri” açıklaması ideal şekil tanıtımına bir örnek olarak verilebilir.

Grafiği Yorumlama: Topladığımız verilerle gerçekleştirdiğimiz uygulamanın işe yarayıp yaramadığını, uygulamada herhangi bir değişikliğe gerek olup olmadığını ortaya koymak üzere görsel ve grafiksel analiz yapmamız gerekir. Veriler gözle ayırt edilebilecek kadar belirgin olduğunda görsel analiz yeterlidir. Ancak kimi durumlarda ise grafiksel analize gerek duyulur. Grafiksel analiz yaparken aşağıda sıralanan üç temel duruma ilişkin karar almak önemlidir:

  • Verilerin kararlılığı
  • Verilerin eğilimi
  • Verilerin düzeyi

 Şimdi veriye dayalı karar verme konusunda modülde yer verilen kayıt tekniklerinin her birisine ilişkin çizilmiş grafik örneklerini ele alarak verileri yorumlayalım.

Şekil 1’de serbest oyun etkinliği sırasında çocuğun sergilediği “girişimde bulunma” davranışlarının başlama düzeyi ve uygulama sırasında değerlendirildiği görülmektedir. Başlama düzeyinde üç gün üst üste toplanan veriler kararlılık göstermektedir. Bu verilerde çocuğun serbest oyun etkinliği sırasında hiç girişimde bulunmadığı görülürken uygulamaya geçilir geçilmez çocuğun davranışlarında fark edilebilir bir gelişme olduğu, ölçüte çok yaklaştığı görülmektedir. İki evrenin veri düzeyleri birbirinden oldukça farklıdır. Uygulama evresinde verilerin eğiliminin de artma yönünde olduğu ve ölçüte ulaşıldığı yine göze çarpan bir diğer noktadır.

Şekil 2’de masa başı etkinlileri sırasında “yönergeleri takip etme” davranışının başlama düzeyi ve uygulama sırasında değerlendirildiği görülmektedir. Başlama düzeyinde üç gün üst üste toplanan kararlı verilerde çocuğun yönergeleri en fazla %10 düzeyinde takip edebildiği, uygulamaya geçmekle birlikte çocuğun bu davranışında ani bir değişiklik olduğu, uygulamada ilerledikçe çocuğun %100 düzeyinde yönergeleri takip etmeyi öğrendiği görülmüştür. Uygulama evresinde verilerin ilerleme eğilimi gösterdiği ve ölçüte ulaşıldığı açıkça görülmektedir. Aynı zaman iki evrede verilerin düzeyi de birbirinden oldukça farklıdır.

Şekil 3, “ağza yabancı cisim alma” davranışının değişik gözlem sürelerinde gözlenerek davranış oran olarak grafiğe işlenmesine bir örnektir. Grafikte çocuğun uygulama öncesinde 7.5 oranında ağza yabancı cisim alma davranışını sergilediği, uygulamayla birlikte çocuğun davranışında azalma görüldüğü 11. oturumdan sonra davranışın tamamen ortadan kalktığı görülmektedir. İki evrede verilerin düzeylerinin oldukça farklı olduğu ve uygulama evresinde verilerin eğiliminin azalma eğilimi gösterdiği ve davranışın sonlandığı görülmektedir.

Şekil 4 süre kaydıyla toplanan “yerinde uygun oturma” davranışının gözlenerek süre olarak grafiğe işlenmesine bir örnektir. Grafikte başlama düzeyi evresinde çocuğun yerinde uygun oturma davranışını sergilemediği görülmektedir. Uygulama evresinde ise 10 dakika boyunca yerinde uygun oturma davranışını sergileyebilir noktaya geldiği görülmektedir. İki evre düzeleri açısından karşılaştırıldığında evreler arasında önemli bir fark olduğu, eğilim açısından ise uygulama evresinde artma eğilimi olduğu görülmektedir.

Şekil 5’de “Yemeğini ye” yönergesinden hemen sonra yemek yemeye başlama davranışının başladığı görülmektedir. Başlama düzeyi evresinde bekleme süresi oldukça uzunken uygulama evresinde bu sürenin giderek azaldığı ve ölçüte ulaşıldığı görülmüştür. İki evre arasında verilerin düzeyi oldukça farklıdır ve uygulama evresindeki verilerde ise azalma eğilimi belirgin bir biçimde görülmektedir.

Şekil 6’da beceri analizi kaydı ile toplanan “bağcıklı ayakkabı giyme” davranışına ilişkin veriler görülmektedir. Başlama düzeyi evresinde çocuğun bu davranışı hiç sergileyemediği görülürken uygulama evresinde kararalı bir ilerleme eğiliminin olduğu ve ölçüte ulaşıldığı görülmüştür. Ayrıca, iki evrede verilerin düzeyinin de belirgin farklılaştığı görülmektedir.

Şekil 7’de “motor taklit” becerilerinin öğretiminde ayrık deneme kaydı ile toplanan verilere yer verilmiştir. Şekil 7 incelendiğinde başlama düzeyi evresinde çocuğun motor taklit becerisini yerine getiremezken uygulama ile birlikte verilerde kararlı bir ilerleme eğiliminin olduğu ve ölçüte ulaşıldığı görülmektedir. İki evre arasındaki düzey farklı da belirgin bir biçimde görülmektedir.