BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 5
ÖĞRETİM ORTAMI OLUŞTURMA

Öğretilenlerin Genellenmesi

Modül Kazanımları

Çocukların öğrenme ortamında öğrendikleri her hangi bir beceri ya da beceri grubunu, yeni kazandıkları davranış ya da davranış grubunu, farklı kişilerin ve koşulların bulunduğu ortamlarda kullanabilmeleri / sergilemeleri, bu becerileri / davranışları genelleyebildiklerini gösterir. Örneğin çocuk, öğretmeni “Adın ne?”  sorusunu sorduğu zaman yanıtlayabiliyor ancak diğer kişiler aynı soruyu sordukları zaman adını söyleyemiyorsa, bu soruya yanıt verme becerisini genelleyememiş demektir.

Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar genellikle öğrendiklerini farklı ortamlara genelleme güçlükleri olan çocuklardır. Öğretim ortamında, örneğin sınıfta ya da evde, öğrendikleri herhangi bir beceriyi bir başka ortamda, örneğin bir başka sınıfta kullanamayabilirler. Bu nedenle öğretim programları becerilerin genellenmesini içerir ve eğitimciler bir beceriyi öğrettikleri zaman çocukların bu beceriyi farklı zamanlarda, farklı koşullarda, farklı yerlerde ve farklı kişilerin bulunduğu ortamlarda sergilemeyi de öğretirler.

 

Bu noktada anne-babanın sunabileceği katkı paha biçilmezdir. Anne-babanın becerilerin genellenmesi konusunda öğretmenle / eğitimci ile işbirliği yapması çok önemlidir. Çocuğa hangi becerilerin öğretildiğini, öğretmenin hangi beceriler üzerinde çalıştığını öğrenmeli, bu becerileri ev ortamında, parkta, lokanta ve benzeri ortamlarda kullanabilmesi için fırsatlar yaratmalıdır. Aşağıda anne-babanın çocuğun öğrendiği becerileri genelleyebilmesini desteklemek üzere planlayabileceği bazı örnekler yer almaktadır:

  • Çocuk sarı ve kırmızı renklerini ayırt etmeyi öğrendiğinde birlikte baktığınız kitapta bu renkleri göstermesini isteme
  • Giysilerini giyerken ya da çıkarırken renklerini (sarı ve kırmızı olanlar) söylemesini ya da göstermesini isteme
  • Parka giderken yolda gördüğü sarı ve kırmızı renkli reklam tabelalarının renklerini söylemesini ya da göstermesini isteme

 Bu aşamada anne-babaların rolü çok fazladır. Unutmayınız ki çocukların eğitimciler ve öğretmenlerle geçirdikleri zaman sınırlıdır. Oysa anne-babalar günün büyük bir kısmını çocukları ile geçirirler. Bu nedenle öğretilen becerilerin kullanılması için çeşitli fırsatlar yaratmaları öğretmenlerden daha kolaydır. Eğer “göz kontağı kurma”, bir başka deyişle “istendiği zaman karşısındakinin gözüne bakma” becerisinin bireysel eğitim sürecinde öğretilmesi kolaydır. Ancak bu becerinin günlük yaşamda, iletişim kurulması gereken kişinin yüzüne bakılması gereken durumlarda kullanılması doğaldır. Gün içinde birçok kez size bakmasını söyleyebilir, bunun yanı sıra sizden bir şey isterken, elinizden tutup bir yere götürürken, parka gitmek istediğinde size bakmasını söylemeniz ve size baktığı zaman onu ödüllendirmeniz bu becerinin gün içinde doğal bir şekilde kullanılmasını hızlandıracaktır. Gün içinde farklı koşullarda fırsatları değerlendirmeniz, bir başka deyişle, mutfakta, sokakta, markette, otobüste fırsat öğretimi yapmanız, çocuğunuzun öğrendiği beceriyi en uygun şekilde kullanmasını sağlayacaktır. Yeni davranışlar öğretme ile ilgili konuları Modül 7’de bulabilirsiniz.