BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 4
UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİ

Uygulamalı Davranış Analizi ile İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

Modül Kazanımları

Uygulamalı davranış analizi konusunda yanlış bilinen bazı noktalar vardır ve anne-baba ya da alandan olmayan diğer kişilerin tercih yapma durumunda doğru kararlar verebilmesi açısından bilmeleri önemlidir. Aşağıda yer alan her bir madde çoğunlukla alanda yapılan yanlış uygulamalardan, davranış analizi konusunda hizmet sunan kişilerin yetersizliğinden ve yaptıkları hatalı uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Bu noktalar izleyen bölümde maddeler halinde sıralanmıştır:

Uygulamalı davranış analizi her duruma uygulanabilecek tek bir uygulamadan oluşur

Hayır, bu yanlış bir bilgidir. Uygulamalı davranış analizi çocuğun gereksinimleri doğrultusunda bireyselleştirilerek kullanılır. Daha önceki açıklamalardan da anımsayacağınız gibi, çocuğun güçlü ve zayıf yanları belirlenir ve buna bağlı olarak öğretilecek davranışlar sıralanır. Ardından, öğretilecek davranışa uygun olan öğretim uygulaması ya da davranış kontrol tekniği kullanılır. Bu süreç içinde de çocuktaki gelişmelere bağlı olarak uygulamada sürekli uyarlamalar yapılabilir.

Uygulamalı davranış analizi uygun biçimde davranma ve bazı becerilerin öğretiminde etkilidir; ancak oyun ya da toplumsal beceriler gibi soyut davranışların öğretiminde etkili değildir

Hayır, uygulamalı davranış analizinin çok değişik alanlardan soyut beceriler (örn., başkalarının duygularını anlama) de dahil olmak üzere davranış ve becerilerin öğretiminde etkili olduğuna ilişkin çok sayıda araştırma ve uygulama örnekleri vardır.

Uygulamalı davranış analizi otizm spektrum bozukluğu çocukların tümünde benzer sonuçları doğurur

Hayır, elde edilen sonuçlar çocuktan çocuğa değişmektedir. Otizm spektrum bozukluğu nörogelişimsel bir yetersizlik türüdür. Bazı çocuklarda akranlarından ayırt edilemeyecek kadar bir iyileşmeye yol açabilirken, bazılarında daha farklı düzeyde bir iyileşme sağlanabilmektedir. Ancak, araştırmalarla kesin olarak bilinen nokta uygulamalı davranış analizinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve ailelerin yaşamlarında önemli olumlu katıkıları olduğudur.

Otizm spektrum bozukluğu konusunda diğer yönetmelerin de uygulamalı davranış analizi uygulamalarını kadar etkili olduğuna ilişkin bulgular vardır

Bugün itibarıyla sahip olduğumuz bilgiler otizm spektrum bozukluğu konusunda en etkili uygulamanın uygulamalı davranış anlizi olduğudur. Bu konularla igili olarak Modül 2’yi yeniden inceleyebilirsiniz.

Yoğun bir uygulamalı davranış analizi programına dahil olmakla otizm spektrum bozukluğu olan bir çocuk anaokulu ya da ilköğretim okuluna herhangi bir destek almadan başlayabilir

Uygulamalı davranış analizinin etkilerine ilişkin bulgular farklı sonuçlar gösteren geniş bir dağılımı içerir. Anımsayacağınız gibi, kimi çocuklar herhangi bir destek almadan öğrenim yaşanstısına devam ederken, kimi çocuklar destek hizmetler ile kaynaştırma ortamında öğrenim yaşamına devam edebilmekte kimileri ise özel eğitim okullarına devam etmektedir.

Çocuk okul öncesi dönemi çocuğundan yaşça daha büyükse yoğun uygulamalı davranış analizi uygulamaları sürdürmek uygun bir seçenek değildir

Evet uygulamalı davranış analizi uygulamalarının özellikle yoğun olarak sunulmasının okulöncesi dönemdeki etkilerini ortaya koyan çalışmalar vardır. Ancak, ileri yaş dönemindeki çocuklarla da en etkili olan uygulama olduğuna ilişkin yeterli bulgu vardır. Dolayısıyla, uygulamalı davranış analizi programına katılmak bir seçenek olduğunda mutlaka dikkate alınmalı ve değerlendirilmelidir.

Uygulamalı davranış analizi çoğunlukla öğrenmeye ve işbirliği göstermeye karşı direnç gösteren çocuklarla davranış kontrolü kurabilmek amacıyla çalışılmaktadır

Uygulamalı davranış analizinin tarihsel gelişimi incelendiğinde önceleri çoğunlukla davranış kontrolüne ağırlık verildiği görülmektedir. Ancak, bugünkü bilgilerimizle çocuğun motivasyonunu sağlamanın önemi üzerinde durulmakta, olumlu davranış desteği sunma konusuna odaklanılmaktadır. Ayrıca, bu programların ağırlıklı bölümünü öğretim oluşturmaktadır.

Uygulamalı davranış analizi programlarında ceza yoğun olarak kullanılmaktadır

Uygulamalı davranış analizi ilkelerine dayalı olarak geliştirilen öğretim uygulamalarının ve programlarının hiç birisinde ceza kullanılmamaktadır. Öğretim sırasında her zaman için çocuğu motive edici nesne ve etkinliklerin kullanımı geçekleştirilir. Bu bölümde yapılan açıklamalardan anlaşılacağı gibi, uygulamalı davranış analizi uygulamalarının amacı çocuğa uygun davranışlar kazandırmaktır ve bu amacı karşılamada ceza kullanımının yeri yoktur. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk kendisini ya da başkalarını tehlike altına alabilecek, zarar verici türde uygun olmayan davranışlar sergilediğinde ise olumlu davranış desteği kullanılmalıdır. Araştırmalar, uygun davranışların azaltılmasıyla ilgili olarak olumlu davranış desteğinin etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ceza tekniklerini kullanmak son seçenek olarak değerlendirilmektedir. Ancak, önerilen ceza teknikleri sözel uyarıda bulunmak, tepkinin bedeli gibi normal gelişim gösteren çocuklarda da anne babaların kullandığı teknikler olduğu da akıldan çıkarılmamalıdır.

Uygulamalı davranış analizi ayrık denemelerle öğretim gibi birkaç uygulamadan oluşur

Uygulamalı davranış analizi otizm spektrum bozukluğu olan çocukların yaşam kalitesini yükseltebilmek amacıyla geliştirilmiş çok sayıda uygulama vardır. Bazen bu uygulamaların bir kaçı bileştirilerek bir program hazrılanmaktadır ve genellikle programı hazırlayan kişiler bu programlara özel bazı isimler vermektedirler. Uygulamalı davranış analizinin yalnızca bir uygulamadan oluştuğunu ileri süren uzmanlardan uzak durulmalıdır.

Uygulamalı davranış analizi uygulamalarında genelleme sağlanamamaktadır

Doğru biçimde kullanıldığında ve genelleme öğretim ya da davranış değişikliğinin başında programlandığında öğrenilenlerin yüksek düzeyde genelleme ile sonuçlandığı araştırma bulguları ile ortaya konmuştur.