BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 4
UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİ

Uygulamalı Davranış Analizinin Temel Varsayımları

Modül Kazanımları

Uygulamalı davranış analizinde kullanılan uygulama ve startejiler aşağıda sıralanan varsayımlara dayalı olarak geliştirilmiştir.

Davranışların iletişim işlevleri vardır: Uygun ve uygun olmayan/problem davranışların tümü çocuk tarafından bir amacı karşılamak üzere sergilenir. Örneğin, uygun olmayan bir davranış herhangi bir nesne, durum ya da ilgi elde etmek için sergilenebilir ya da hoşlanılmayan bir durumdan kaçmak/kaçınmak için sergilenebilir. Dolayısıyla, uygulamalı davranış analizinde yalnızca uygun olmayan davranışların azaltılması değil aynı zamanda uygun biçimde iletişim kurmaya yönelik davranışların öğretilmesi ya da arttırılması da planlanır. Yemek zamanında yemek yemesi istenen çocuğun yemek yemek istemeyişini uygun olmayan davranışlarla ifade etmesine ilişkin videoyu izlemek için tıklayın.

Kişinin geçmiş öğrenmeleri ve biyolojik özellikleri halihazırdaki davranışlarına katkıda bulunur: Otizmli çocuklar açısından bu varsayım değerlendirildiğinde isteklerini bağırarak, ağlayarak ya da vurarak bildirmeyi öğrendikleri görülmektedir. Diğer taraftan uygun olmayan bazı davranışların biyolojik temelleri olabilir; örneğin depresyon, kaygı, nöbetler, baş/diş ağrısı gibi daha başka çeşitli rahatsızlıklar. Ancak, tabi ki öncelikle bu tür bir biyolojik temel söz konusuysa öncelikle bu açıdan tedavi koşulları araştırılarak en uygun tedavi alınmalıdır. Uygulamalı davranış analizinde kapsamlı programlar hazırlanarak öğrenilmiş  durumlara yönelik müdahaleler sunulur.

Uygun ve uygun olmayan davranışların her ikisi de aynı davranış ilkeleriyle yönetilir: Uygun davranışlar ve uygun olmayan davranışların tümü öğrenilen davranışlardır. Dolayısıyla, uygun olmayan davranışların yerine uygun davranışların öğretilmesi mümkündür. Örneğin, ağlayarak nesne elde etmenin yerine mümkünse çocuğa konuşarak, mümkün değilse jest ve mimiklerle ya da bir iletişim aracını kullanarak nesne elde etmeyi ya da istekte bulunmayı öğretmek hedeflenmelidir.

Davranışlar içinde bulunulan çevreyle ilişkilidir: Davranış gerçekleştiği çevre ile güçlü bir ilişki içindedir. Çevresel koşullarını tanımlamadan, içsel ya da dışsal, davranışı değiştirmeye çalışmak uygun olmayan davranışa katkıda bulunur. Çevresel koşullar öğretim, öğretilen becerinin zorluk düzeyi ve rahatsız edici diğer çevresel koşullar gibi dışsal durumlar (örn., aşırı sıcak, gürültü, aşırı ve parlak ışık) olabileceği gibi açlık, uykusuzluk, susuzluk gibi çocuğun kendisinden kaynaklanan ve dikkati yöneltme ve işbirliği kurmayı olumsuz yönde etkileyebilecek içsel koulllar da olabilir. Bu konularla ilgili ayrıntılı açıklamaları Modül 5’te bulabilirsiniz.