BÖLÜM 6 - TOPLUMSAL YAŞAMA KATILIMI SAĞLAMAK

MODÜL 2
OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN BİREYLERLE İLETİŞİM KURMA

Formları indirin.pdf

Elif Tekin İftar
Prof.Dr

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Problem Davranışı Önleyici Biçimde İletişim Kurmaya İlişkin Öneriler

Modül Kazanımları

  • Sakin ve yavaş hareket ediniz: Otizm spektrum bozukluğu olan bireyleri ani ve hızlı hareketler kaygılandırabilir. Bu durum stres altına girmelerine neden olabilir. Bu nedenle ani ve hızlı hareketlerden kaçınınız; mümkün olduğunca sakin ve yavaş hareket ediniz.
  • Fiziksel temastan kaçınınız: Daha önce de vurgulandığı gibi otizm spektrum bozukluğu olan bireyler kendilerine dokunulmasından ve fiziksel temastan hoşlanmamakta, böyle durumlarda karşısındaki kişiyi itme, ona vurma gibi uygun olmayan tepkiler verebilmektedirler. Bu nedenle onlarla kuracağınız iletişimlerde fiziksel temasta bulunmayınız ve bireye dokunmayınız.
  • Tekrarlayıcı davranışları/konuşmaları önlemeye çalışmayınız: Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin en belirgin özelliklerinden biri de tekrarlayıcı konuşmalar ve davranışlara sahip olmalarıdır. Örneğin bireyin gün boyunca karşılaştığı kişilere sayısız defa “Aysel Hanım köpeği ‘Uzun kulak’a ne yediriyor?” sorusunu sorduğunu varsayalım. Birey aynı soruyu siz onunla iletişim kurmaya çalışırken ya da istediğiniz davranışı sergilemesi için ona yönerge verirken size de yöneltebilir. Özellikle bu bireyler farklı bir ortama girdiklerine ya da rutin dışı bir durumla karşılaştıklarında bu davranışlarda bir artış meydana gelebilmektedir. Bireyin sergilediği tekrarlı davranışlar size ya da çevrede bulunan başka birine zarar verici özellikte olmadığı sürece bu davranışları durdurmaya çalışmayınız ya da durdurması için talepte bulunmayınız.
  • Takıntılı olduğu nesneyi bırakması için ısrarcı olmayınız: Otizm spektrum bozukluğu olan bireyler yanlarında takıntılı oldukları çeşitli nesneler taşıyabilirler. Bu nesneler bazen bir deterjan kutusu, bazen metal bir araba, bazense çok sevdikleri pelüş bir oyuncak olabilir. Bu gibi durumlarda bireyden o nesneyi bırakmasını istemeniz bireyde öfke patlamalarına neden olabilir. Böyle durumlarda eğer bu nesne sizin ve çevredekilerin güvenliği açısından tehlikeli değil ise bireyden bu nesneyi bırakmasını istemeyiniz. Bu nesne onu sakinleştiriyor ya da kendini güvende hissetmesini sağlıyor olabilir. Bireyin yanında taşıdığı nesne tehlike oluşturabilecek bir özellikteyse bireyin yakınları ile iş birliği yapınız. Yakınları bu nesnenin yerine geçebilecek ve benzer bir etkiyi yaratabilecek bir başka nesne bulmaları için yönlendiriniz. Bireye sakin bir şekilde o nesneyi neden bırakması gerektiğini anlatınız. Sakinleşmesi ve ikna olması için ona yeterince zaman tanıyınız. Mecbur kalmadıkça nesneyi bireyin elinden çekerek zorla almaya çalışmayınız. Fiziksel temasta bulunmaktan ve yetki ve görevinizi yerine getirebilmek için ekstra müdahalede bulunmaktan kaçınınız.
  • İletişim sırasında tepkide bulunması için ısrarcı olmayınız: Anımsayacağınız gibi otizm spektrum bozukluğu olan bireyler çoğunlukla çok sınırlı göz kontağı kurabilirler, hiç kuramayabilir ya da sıra dışı bir şekilde göz kontağı kuruyor olabilir. Ayrıca kimi zaman iletişim sırasında sizin işitme kaybı olduğundan şüphelenmenize yol açacak kadar tepkisiz olabilirler. Bu gibi durumlarda onların sizi görmezden geldiğini, size dikkatini yöneltmediğini ya da sizi alaya aldığını düşünmeyiniz. Bu durumu saygısızlık olarak da yorumlamayınız ve asla ona kızmayınız.
  • Tepesi atma durumuna uygun şekilde müdahale ediniz: Modül 1 ‘de açıklandığı gibi otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin bulundukları ortamdaki gürültü, kalabalık, koku ya da ışıktan duyusal olarak aşırı etkilenmesi ya da duyusal olarak aşırı yüklenmesi durumunda tepesi atma durumu ortaya çıkabilmektedir. Tepesi atma durumunun bir problem davranış olmadığını, birey tamamen çaresiz hissettiğinde ve koşullar bunu ifade etmesine olanak vermediğinde ortaya çıktığını unutmayınız. Öncelikle bireyi çok iyi gözlemleyerek tepesi atma durumuna yönelik belirtilerin olup olmadığını analiz ediniz. Belirtiler varsa ancak tepesi atma durumu ortaya çıkmadıysa bireyin dikkatini dağıtma, potansiyel tetikleyicileri ortadan kaldırma, sakin ve yavaş hareket etme gibi stratejileri kullanarak bu durumun ortaya çıkmasını önlemeye çalışınız. Tepesi atma durumunun ortaya çıkması durumunda ise bireye aşırı uyarıcı durumdan uzaklaşması ve sakinleşmesi için zaman tanıyınız, onun kendini güvende hissedebileceği sessiz bir ortam yaratınız.