BÖLÜM 6: OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU

MODÜL 23
OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU

Otizm Spektrum Bozukluğunun Nedenleri

Modül Kazanımları

Otizmin nedenlerine ilişkin açıklamalar ve tanımlanması zaman içinde çeşitli farklılıklar göstermiştir. Bu açıklamaların kimilerinin (örn., anne-baba tutumları ile otizmli olma olasılığı arasındaki ilişki, buzdolabı anneleri) yanlış olduğu günümüzde genel olarak kabul edilmektedir. Örneğin, 1960’lı yıllarda iyi meslek sahibi, işi ile ilgili yoğun çalışan annelerin evde çocuklarının gereksinimleri ile yeterince ilgilenemedikleri bu nedenle çocuklarında otizm geliştiği ileri sürülmüş ve bu annelere genel olarak “buzdolabı anneleri” denilmiştir. Ancak bu açıklamanın doğru olmadığı uzmanlar tarafından güçlü bir biçimde açıklanmıştır.

Otizm spektrum bozukluğunun kesin olarak bilinen bir nedeni yoktur. Ancak, otizmli bireylerin genel olarak beynin işleyişinde ve yapısında farklılıkları olduğu kabul edilmektedir. Yani otizmin biyolojik temelleri olduğu ifade edilmektedir. Otizmin nedeni kesin olarak bilinemediği için bir bireye otizm spektrum bozukluğu olup olmadığını anlamaya yönelik bir tıbbi test (örn., kan testi) ya da bir değerlendirme yöntemi (örn., MR, tomografi) söz konusu değildir.

Otizmin nedenleri üç temel grup altında ele alınabilir:.

  • Nörobiyolojik nedenler
  • Genetik nedenler
  • Çevresel nedenler

Nörobiyolojik Nedenler

Nöro-biyolojik nedenler altında genetik özellikler ele alınmaktadır. Genetik kodlardaki anormalliklerin beyin gelişimde anormalliklere yol açtığı savunulmaktadır. Beyin gelişimindeki bu anormalliklerin beyinde yapısal ve işlevsel anormalliklere, bilişsel ve nörobiyolojik anormalliklere ve otizmin belirtileri olarak değerlendirilen davranışların (sosyal etkileşim ve iletişimde yetersizlikler, sınırlı ilgi, etkinlikler ve tekrarlanan davranışlar) gelişmesine yol açtığı ileri sürülmektedir. Sonuç olarak, otizmin erken dönem beyin gelişimindeki problemlerden kaynaklandığına ilişkin bulgular ileri sürülmektedir.

Genetik Nedenler

Belirli genlerdeki değişiklik ya da bozulmanın otizmin görülme riskini oluşturduğu ya da arttırdığı ifade edilmektedir. Anne  ya da babanın otizmli olmamasına rağmen bu genlerden birine ya da birkaçına sahip olması durumunda söz konusu genlerin çocuğa geçerek çocukta otizmin ortaya çıkma riskini artırması söz konusu olmaktadır.

Otizmin gelişmesinde genetik etmenlere bağlı olarak yapılan açıklamaların arka sahnesinde otizmin erkek çocuklarında kız çocuklarına kıyasla daha fazla görülmesiyle ilgili elde edilen bulgular ve kardeş çalışmalarından elde edilen bulgular yer almaktadır. Otizm spektrum bozukluğuna sahip kardeşi olan bir çocuğun otizmli olma olasılığı otizm spektrum bozukluğuna sahip kardeşi olmayan çocuklara göre daha yüksektir.

Çevresel Nedenler (Riskler)

Otizmin nedenlerinin çevresel risklerle açıklanmasına ilişkin çalışmalarda hamilelik öncesi ve sırasındaki çevresel etmenlerin otizm spektrum bozukluğuna neden olma etkileri incelenmektedir. Bu noktada çok önemli bir uyarı çocukluk çağı hastalıklarından korunmak için yapılan aşılar ile otizm arasında bir ilişkinin olmadığıdır. Toplumda aşıların otizme yol açtığı konusundaki yanlış bilgi, bilim insanları tarafından kabul edilmemektedir. Söz konusu yanlış bilgi aşıların korumasını sağlamak üzere aşılarda bulunan civa maddesinin otizme yol açabildiğidir. Ancak, gelişmiş pek çok ülke uzun yıllardan beri vatandaşlarına kullandıkları aşılardan bu maddeyi çıkarmalarına rağmen otizm vakalarında görülen artış bu ülkelerde de benzer şekilde görülmektedir. Dolayısıyla, “AŞILARIN OTİZME YOL AÇMADIĞI” rahatlıkla ifade edilmektedir. Ayrıca, aşıların otizme yol açtığını ifade eden bilimsel çalışmanın bilimsel açıdan önemli hataları olduğu ve toplumları yanlış bilgiye yönlendirdiğinden  çalışma yayımlandığı dergiden yıllar sonra çıkarılmıştır (bilimsel çalışmaların yayımlandığı dergilerden çıkarılması oldukça nadir görülen bir durumdur) ve çalışmanın yazarının lisansı iptal edilmiştir. Söz konusu dergi tıp alanındaki çok önemli ve saygın bir dergi olan LANCET dergisidir. 1998 yılında yayımlanmış olan bu makale 2010 yılında dergiden çıkarılmıştır.

Enfeksiyon hastalıkları ve halk sağlığı uzmanları aşılamanın çok önemli olduğunu ifade etmektedirler.  Bu uzmanlar, bir anne-babanın çocuğuna aşı yapılmaması yönündeki kararının yalnızca bu çocuk ve aileyi etkilemeyeceğini tüm toplumu etkileyebileceğini savunmaktadır. Dolayısıyla aşılama konusunun bireysel olarak karar verilecek bir konu olmadığını toplumsal bir konu olduğunu ifade ederek önerilen rutin aşıların yapılması konusunda aileleri ve toplumu teşvik etmektedirler.

Otizm spektrum bozukluğuna yol açtığı düşünülen çevresel etmenler arasında şunlar sıralanabilmektedir:

  • Beslenme
  • Çeşitli ilaç ve toksik ya da zehirleyici maddelere (örn., kurşun, poliklorobifenil, haşerelere karşı kullanılan ilaç ve kimyasallar, otomotiv egzoz gazları ve hidrokarbon) maruz kalma
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Sarılık ve doğum sonrası enfeksiyonlar