BÖLÜM 6 - TOPLUMSAL YAŞAMA KATILIMI SAĞLAMAK

MODÜL 21
KAYNAŞTIRMA

Başarılı Kaynaştırma Uygulamaları için Sınıf Öğretmenlerine Öneriler

Modül Kazanımları

Sınıf öğretmenlerinin tüm çocukların gereksinimleri ile öğrenme stillerini temel alan, çok fazla zaman harcamalarına gerek duymadan kaynaştırmayı etkili bir şekilde uygulamalarını kolaylaştırabilecek bazı stratejiler vardır. Bu stratejiler sınıfı ve davranışları yönetmeye ilişkin stratejiler ve öğretime ilişkin stratejiler olarak iki grupta toplanabilir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun kaynaştırılması sürecinde ortaya çıkan tüm problemlerin hepsi çözülemese de aşağıdaki stratejileri kullanmak kaynaştırmanın başarısını artırabilir.

 

Sınıfı ve Davranışları Yönetmeye ilişkin Stratejiler

Sınıfınızın günlük rutinlerini oluşturunuz: Rutinler otizm spektrum bozukluğu olan çocukların derste ya da ders dışında hangi etkinliği, ne zaman yapacaklarını bilmelerini ve geçişlerin planlı bir şekilde gerçekleşmesini sağlayacaktır. Sınıfın günlük rutinini bozacak herhangi bir şey olduğu zaman, örneğin sınıfa müfettiş geleceğini öğrendiğiniz zaman otizm spektrum bozukluğu olan çocuk bu duruma hazırlamalı; rutinin değişeceği, planladıkları oyunu oynamayacakları, sınıfa misafir geleceği çocuğa bildirilmelidir. Bunu yaparken görsel materyaller kullanmak, etkinlik çizelgeleri ya da sosyal öyküler gibi öğretim uygulamalarından yararlanmak işinizi kolaylaştıracaktır.

Sosyal beceri öğretimi yapınız: Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun sosyal ve iletişim sınırlılıklarını göz önüne alınız, sınıftaki tüm çocukların etkileşim ve iletişim becerileri ile sosyal becerilerini destekleyecek şekilde sosyal beceri öğretimi yapınız. Bu amaçla rol oynama tekniklerini kullanabilir, küçük grup çalışmaları yapabilir, otizm spektrum bozukluğu olan çocuk da dâhil olmak üzere tüm çocuklara seçim yapma fırsatları sunarak çocukların etkinliklere aktif katılımlarını sağlayabilir ve çocuklar arasındaki arkadaşlık ilişkilerini destekleyecek etkinlikler düzenleyebilirsiniz. Unutmayınız ki problem davranışların önemli bir bölümü sosyal beceri yetersizlikleridir ve sosyal beceri öğretimi ile problem davranışların önlenmesi ya da ortadan kaldırılması mümkündür.

Akademik ve akademik olmayan sınıf etkinliklerine katılması için fırsatlar oluşturunuz: Araştırmalar özel gereksinimli çocuklara genel eğitim sınıfında yeterince öğretim fırsatı sunulmadığını, ancak öğretim fırsatı sunulan çocukların kendileri için belirlenen amaçlara daha hızlı ulaşabildiklerini göstermektedir. Dolayısıyla öğretmenin sınıftaki en önemli rollerinden biri otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun sınıf içi ve dışı etkinliklere katılımını destekleyerek ona akademik olan ve olmayan becerileri edinme fırsatı sağlamasıdır. Bunu sağlamanın en iyi yolu ise, otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa günlük rutinleri öğretmek, etkinlik çizelgeleri gibi çocuğun etkinliği yaparken ya da bir etkinlikten diğerine geçerken bağımsızlığını destekleyecek uygulamalar kullanmaktır.

Grup çalışmalarına katılmalarını destekleyiniz: Çocukların aktif rol aldıkları grup etkinlikleri, onların kendilerini sınıfın bir üyesi olduğunu hissetmesi için çok önemlidir. Bu süreçte otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa (destekle de olsa) diğerleri ile iletişim kurma ve sohbet etme becerilerinin kazandırılması ve çocuğun akranları ile rahatça etkileşim kurmasının sağlanması için önlemler alınmalıdır. Bu tür önlemler sınıfta problem davranışların ortaya çıkmasını engelleyerek sınıf yönetimini de kolaylaştıracaktır.

Davranış kontrolü tekniklerini kullanarak davranışlar kontrol altına alınız: Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar bazen problem davranışlar ya da saldırgan davranışlar sergileyebilirler. Bu davranışlara neden olabilecek çevresel faktörleri belirleyerek düzenlemeler yapınız. İşe otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun (ve sınıftaki diğer çocukların) doğru/uygun davranışlarını fark ederek ve bu davranışları ödüllendirerek başlayabilirsiniz. Bu uygulamanın problem davranışları önlemek için de oldukça etkili bir teknik olduğunu unutmayınız. Çocuk herhangi bir problem davranış sergilediği zaman “Neden bunu yaptın?”, “Bunu yapmamalısın!” ya da “Çok ayıp, yapma, neden söz dinlemiyorsun?” gibi ifadeleri kullanmaktan kaçınınız. Problem davranışla başa çıkma modülünde sergilenen tekniklerden uygun olanı ya da olanları seçerek uygulayınız. Bu konudaki bilgilerinizi tazelemek için Modül 8’i incelemenizi öneririz. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun davranışlarında herhangi bir değişiklik olduğu zaman, çocuğun kaygılanmasının ya da stresinin bu davranış değişikliğine yol açabileceğini hatırlayınız. 

Çocuğun akranları tarafından kabulünü arttıracak nitelikte çalışmalar yapınız: Anne-babaların kaynaştırmaya ilişkin en önemli endişelerinden birisinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarının diğerleri tarafından alaya alınması ya da ona zarar verilmesi olduğunu ve bu durumun çocuklarında öfke nöbetlerine yol açtığını düşündüklerini hatırlayınız. Ek olarak normal gelişim gösteren akranların sizin sınıflardaki en büyük destekçileriniz olduğunu, onları işe katarak yapacağınız uygulamaların kaynaştırmanın başarısında önemli bir rol oynadığını da unutmayınız. Normal gelişim gösteren akranları işe katmanın yolu hiç kuşkusuz onların otizm spektrum bozukluğu olan arkadaşlarının özelliklerini ve gereksinimlerini anlayabilmelerini sağlamaktır. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun başta iletişim, davranış ve duyusal özellikleri olmak üzere sahip oldukları özellikleri akranlarına açıklamak, bazı olumsuz davranışların kendilerine yönelik olmadığını söylemek diğer çocukların otizm spektrum bozukluğu olan akranlarını kabul etmeleri için çok önemlidir. 

Çocuğu diğerleriyle iletişim kurması için cesaretlendiriniz. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun iletişim becerileri sınırlı olabilir, konuşabildiği halde konuşmayı iletişim kurmak için kullanmayabilir. Bu da çocuğun akranlarıyla ve diğerleriyle olan iletişimini, dolayısıyla olumlu sınıf iklimini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle çocuğu diğerleriyle iletişim kurması, karşısındaki ile günlük konuşmalar yapması, özellikle “Neden?” ve “Nasıl?” gibi soru sözcüklerini kullanarak soru sorması için yönlendirmelisiniz. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa diğerleri ile iletişim kurma ve sohbet etme becerilerinin öğretiminde kullanılan yöntemlere yönelik bilgilerini tazelemek için Modül 17’yi gözden geçiriniz.

Çocukla iletişim kurarken açık ve net bir dil kullanınız: Hem öğretim sürecinde hem de günlük iletişimleriniz sırasında olabildiğince açık bir dil kullanmaya, çocuğa net yönergeler vermeye, sözel ifadelerinizi jest, mimik ve vücut hareketleri ile desteklemeye, deyimler ve soyut ifadelerin kullanımından kaçınmaya özen gösteriniz. Örneğin “Ayaklarım beni öldürüyor.” ya da “Ağlamaktan gözleri çıktı.” gibi ifadeler kullanmamaya çalışınız. Böylece otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun söylenenleri anlaması, yönergelere anlamlı tepkide bulunması, grup çalışmalarına ve sınıf içi/dışı etkinliklere etkin olarak katılabilmesi mümkün olacaktır. Yönergelere uygun tepkide bulunma öğretimi için Modül 10’u ziyaret etmenizi öneririz.

Öğretime ilişkin Stratejiler

Öğretim ortamını yapılandırınız: Öğretim için uygun zamanın ve yerin belirlenmesi, ortamın çocuğun ve etkinliğin özelliklerine göre düzenlenmesi, öğretimde kullanılacak materyallerin seçilerek ortamda hazır bulundurulması öğretimin etkili olmasını ve amaca ulaşmasını sağlayacaktır. Bu süreçte kullanılacak materyalleri, bireysel ya da küçük grup çalışmalarının yürütüleceği ortamları ya da oyun oynanabilecek köşeleri belirleyerek öğretim ortamını yapılandırmaya özen gösteriniz. Uygun bir sınıf düzenlenmesi ile otizm spektrum bozukluğu olan çocukların dikkatlerinin dağılmasının önlenebileceğini, onların öğretime ya da uygulanan etkinliğe katılımlarının artabileceğini unutmayınız. Öğretim ortamının düzenlenmesine ilişkin başlıkları gözden geçirmek için Modül 5’i inceleyiniz.

Öğretim sürecinde açık, net ve anlaşılabilir yönergeler kullanınız: Yönerge verirken otizm spektrum bozukluğu olan çocukla göz iletişimi kurmanız ve sözel yönergelerinizi jest, mimikleriniz ve vücut hareketlerinizle desteklemeniz onun yönergeleri anlamasını ve yönergelere anlamlı tepkide bulunmasını sağlayacaktır. Özellikle bir görev ya da bir ödev yapmasını istediğinizde, otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun ne yapmasını istediğinizi anlayıp anlamadığını, ne yapacağını bilip bilmediğini kontrol ediniz.

Öğretim etkinliklerini günlük program içine yerleştirerek ve çocuğun ilgilerini dikkate alarak planlayınız: Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk için belirlenmiş olan bireysel öğretim amaçlarına yönelik etkinlikleri günlük program içine yerleştiriniz ve çocuğun öğrenmesi gereken becerileri programın günlük akışı içinde öğrenmesini sağlamaya çalışınız. Örneğin otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun öğretimsel amaçları içinde renk ve şekil eşleştirme varsa, resim dersinde tüm grubun üzerinde çalıştığı yırtma-yapıştırma etkinliği sırasında bu amaç için çalışmak (renkli kağıtları şekil ve renklerine göre eşleştirmek) hem günlük programı bozmayacak hem de otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun kendisi için belirlenen öğretim amaçlarına ulaşmasını sağlayacaktır. Ek olarak çocuğun ilgilerini anne-babasına ya da diğerlerine sorarak ya da farklı ortamlarda gözlemler yaparak belirleyiniz ve öğretim sürecinde planladığınız etkinlikleri ve yaptıracağınız çalışmaları bu ilgi alanlarıyla ilişkilendiriniz. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk hayvanlarla çok ilgileniyor, hayvanlar hakkında birçok şey biliyorsa, matematik dersinde tavukların yumurtalarının, kafesteki kuşların sayısını toplama, Türkçe dersinde sevdiği bir hayvanla ilişkili olan bir metni okuma üzerinde çalışmalar yapabilirsiniz. Modül 9’u gözden geçirerek öğretimin planlamasına ilişkin bilgilerinizi tazeleyebilirsiniz.

Sınıf içerisinde bireysel çalışma alanları oluşturunuz:Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğu bilmediği ya da anlamakta güçlük çektiği etkinliklere katılması için zorlamayınız. Ancak öğretimsel etkinliklere katılması ve arkadaşları ile işbirliği yapması için onu cesaretlendiriniz. Gerektiğinde yalnız olarak çalışabileceği çalışma alanları oluşturunuz. Bu süreçte otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa bireysel öğretim fırsatları sununuz ve öğretimde akran aracılı uygulamalara yer veriniz.

Etkili öğretim yöntemlerini ve uygulamalarını kullanınız: Öğretim sürecini otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun ve öğretmeyi planladığınız hedef davranışın özelliklerini göz önüne alarak planlayınız, zor becerileri kendi içinde küçük parçalara bölerek kavram/beceri analizi yapınız. Bilimsel dayanaklı uygulamaları kullanarak hedeflediğiniz davranışlara yönelik öğretim çalışmaları yapınız. Bilimsel dayanaklı uygulamalar için Modül 2’yi inceleyiniz.

Akıcılık, kalıcılık ve genellemeyi sağlamaya yönelik planlamalar yapınız: Öğretim sürecinde yalnızca edinime yönelik değil akıcılık, kalıcılık ve genellemeye yönelik de öğretim amaçları belirleyiniz. Çocuğun yeni öğrendiği becerileri farklı ortamlarda ve farklı durumlarda kullanması için fırsatlar yaratınız. Böylece yeni becerilerin kalıcı olmasını ve bu becerilerin farklı kişi, ortam, durum ve koşullarda da kullanılmasını (genellenmesini) sağlayacaksınız. Kalıcılık ve genellemenin sağlanmasına yönelik bilgilerinizi güncellemek için Modül 9’u gözden geçiriniz.

Kaynaştırma uygulamalarına ilişkin uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.

Özel gereksinimli çocukların sosyal kabullerinin artırılmasına yönelik uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.

Özel gereksinimli çocukların sosyal kabullerinin artırılmasına yönelik uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.

Özel gereksinimli çocukların sosyal kabullerinin artırılmasına yönelik uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.

Özel gereksinimli çocukların sosyal kabullerinin artırılmasına yönelik uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.

Özel gereksinimli çocukların sosyal kabullerinin artırılmasına yönelik uzman görüşleri için aşağıda yer alan videoyu izleyiniz.