BÖLÜM 6 - TOPLUMSAL YAŞAMA KATILIMI SAĞLAMAK

MODÜL 21
KAYNAŞTIRMA

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar için Başarılı Kaynaştırma Uygulamalarının Ölçütleri

Modül Kazanımları

Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların yeni akademik ve sosyal becerileri öğrenebildiği: kendilerini başarılı hissettiği; akranlarının onları daha iyi anladıkları, kabul ettikleri, onlara destek sundukları ve çocukların genel eğitim sınıfında öğrendiklerinin bir sonraki yıldaki başarı şansını artırdığı uygulamalar başarılı kaynaştırma uygulamaları olarak tanımlanabilir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun performansı düzeyinde öğrenmesi ve öğrendiği becerileri genelleyebilmesi, sınıfta bağımsız çalışabilmesi, okulunu sevmesi ve okula gitmek istemesi ile akranlarının onu kabul etmesi hiç kuşkusuz kaynaştırma uygulamasının başarı göstergeleridir. Kaynaştırma uygulamalarının başarısının çocuğun özellikleri ile okul ve okul personelinin özellikleri olmak üzere iki temel değişkenle ilişkili olduğu düşünülmektedir. İzleyen satırlarda bu iki değişkene ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özellkleri: Kaynaştırma konusunda yapılan çalışmalar, otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun bazı özelliklere sahip olmasının kaynaştırmanın başarısını artıracağını  göstermektedir.

  • Çocuğun bilişsel becerilerinin akranlarına yakın ya da aynı yaş grubundaki çocukların bilişsel becerilerine eşit olması.
  • Çocuğun iletişim (dil) becerilerini 5 yaştan önce kazanmış olması.
  • Çocuğun epileptik nöbetlerinin olmaması.
  • Çocuğun erken dönemde otizm spektrum bozukluğu tanısı alması ve yoğun erken eğitim programına katılması.

Ancak bu özelliklere sahip olmayan çocukların kaynaştırma uygulamalarından asla yararlanamayacakları düşünülmemelidir. Çocuğun yukarıdaki özelliklere sahip olması çocuğun sınıfta daha az uyarlama ile başarılı olabileceği anlamına gelmektedir. Bu özelliklere sahip olmayan çocuklar için ise daha yoğun uyarlamalar yapılarak, sınıf içi ve dışı destekler daha yoğun olarak sunularak kaynaştırma uygulamalarından beklenen fayda sağlanabilir.

Okul ve okul personelinin özellikleri: Çocuğun yerleştirileceği genel eğitim okulunun ve okuldaki personelin bazı özelliklerinin kaynaştırma uygulamalarının başarısı ile ilişkili olduğu belirtilmekte; bu ilişkiye ilişkin açıklamalar aşağıda yer almaktadır.

Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların davranış ve öğrenme özelliklerini bilmek: Okuldaki öğretmenler kaynaştırma öncesinde otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özellikleri, davranışları, gereksinimleri ve öğrenme stilleri konusunda eğitim almış olmalıdırlar. Özellikle bu çocukların uyku ve yeme bozuklukları, duyusal özellikleri, farklı uyaranlara verdikleri tepkiler ve sosyal davranışları hakkında öğretmenler bilgi sahibi olmalıdır. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özelliklerine ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 1’i gözden geçirebilirsiniz. Öğretmenin çocuğun sergilediği problem davranışları ve bu davranışları ortaya çıkaran/artıran faktörleri anlaması, bu davranışları önleyebilmek için düzenlemeler yapmasını kolaylaştıracaktır.

Etkili öğretim uygulamaları ve davranış kontrolü tekniklerini uygulamak: Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların yer aldığı sınıflarda eğitim veren öğretmenlerin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için kullanılan, çocukların öğrenmelerini kolaylaştıran ve performanslarını artıran etkili öğretim uygulamalarını (örn., uygulamalı davranış analizine dayalı uygulamalar ve etkinlik çizelgeleri)ve davranış kontrol tekniklerini öğrenmesi ve sınıfında kullanması kaynaştırmanın başarısını doğrudan etkilemektedir.

Okuldaki/Sınıftaki diğer çocukların otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özelliklerini ve özel yeteneklerini fark etmelerini sağlamak: Yalnızca çocuğa eğitim sunan öğretmenlerin değil normal gelişim gösteren akranların da otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özellikleri hakkında bilgi sahibi olması çocukların davranışlarının akranları tarafından anlaşılmasını ve akranların otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa uygun tepkide bulunmasını sağlayacaktır. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların özel yeteneklerinin olması durumunda akranlara bilgilendirme yapılması ise etkili akran iletişim ve etkileşimlerini beraberinde getirecektir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların akranlarıyla etkileşimini nasıl destekleyeceğinize ilişkin bilgilerinizi tazelemek için ise Modül 19’u gözden geçiriniz.

Genel eğitim öğretmenlerine özel eğitim danışmanlığı sağlamak: Okulda özel eğitim öğretmeninin bulunması, özel eğitim öğretmeni ve sınıf öğretmenin kaynaştırma uygulamaları konusunda olumlu tutum ve düşüncelere sahip olması ve otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun kaynaştırma uygulamalarından en üst düzeyde yararlanması için çaba sarf etmesi gereklidir. Sınıf öğretmenlerinin gereksinim duydukları desteği düzenli ve sürekli olarak almaları sağlanmalıdır. Sınıf öğretmenine içerikte, öğretimde ve materyallerde gerekli uyarlamaları yapabilmeleri için zaman verilmeli ve okul müdürü gerekli düzenlemelerin yapılmasında destek sunmalıdır.

Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların okul ve sınıf ortamında desteklenmesini sağlamak: Okul ve sınıf ortamının çocuğun öğrenmesini destekleyecek özelliklere sahip olması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Olumlu bir öğrenme ortamının nasıl oluşturulacağına dair bilgilerinizi Modül 5’i gözden geçirerek tazeleyebilirsiniz. Olumlu bir öğrenme ortamı oluşturmanın bir yolu da çocukların gereksinim duydukları desteklere bulundukları ortamda kolayca ulaşabilmelerini sağlamaktır. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların sınıf mevcudunun az olduğu sınıflara yerleştirilmesi ve sınıfta yardımcı öğretmen, gölge öğretmen, kolaylaştırıcı kişi ya da gönüllüler gibi öğretim sorumluluğunu paylaşacak yardımcı elemanların olması otizm spektrum bozukluğu olan çocuğun gerektiği zaman bireysel eğitim almasını ve davranışlarının kontrol edilmesini sağlayacaktır. Ek olarak sınıfta bilgisayar, tablet ve hesap makinesi gibi destekleyici teknolojik araçların bulunması ve otizm spektrum bozukluğu olan çocukların bu araçlardan yararlanmalarının sağlanması hem bireyselleştirmeyi hem de çocukların kendileri için belirlenen hedef davranışlara erişimlerini kolaylaştıracaktır. Çocuğun gereksinim duyduğu teknolojik araçların yanı sıra gereksinim duyduğu fizyoterapi, konuşma terapisi gibi destek hizmetlerin de okulda bulunması ya da çocuğun bu hizmetleri okul dışında alması için planlamanın yapılması gerekmektedir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara sunulacak eğitim, tedavi ve terapi seçeneklerine ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 2’yi inceleyebilirsiniz.

Okul-ev iş birliği ve iletişiminin güçlenmesini sağlamak: Özel eğitim öğretmeni, rehber öğretmen, okul müdürü ve anne-baba düzenli olarak bir araya gelmeli ve çocuğun gelişimini izlemeli ve çocuğun gelişimini desteklemek için iş birliği yapmalıdırlar. Ayrıca okul personeli otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip anne-babanın ve diğer aile bireylerinin yaşadıkları güçlükler, stresler, endişeler ve deneyimler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Bu amaçla aile üyeleri ile düzenli ve sürekli iletişim kurulmalı, onların hem bilgi verici hem de psikolojik danışmanlık hizmetlerine erişimleri sağlanmalıdır.

Şunu önemle vurgulamak isteriz ki, yukarıda sıralanan okul ve okul personeline ilişkin özelliklerin çocuğun kaynaştırıldığı okulda bulunmaması, kaynaştırmanın yapılamayacağı anlamına asla gelmemelidir. Sıralanan özelliklerin okullardaki ve sınıflardaki varlığı kaynaştırma uygulamalarının daha kısa sürede ve daha sorunsuz olarak amacına ulaşmasını, kaynaştırmadaki tüm paydaşların kaynaştırmadan en üst düzeyde yararlanmasını sağlayacaktır.