BÖLÜM 3 - TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 15
OYUN OYNAMA

Oyun Becerilerinin Öğretimi

Modül Kazanımları

Oyun becerilerinin öğretiminde farklı uygulamalar kullanılabilir. Bu uygulamalar arasında en sık kullanılanlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • İpuçları (Örneğin yanlışsız öğretim formatında ayrık denemelerle öğretim)
  • Canlı model
  • Video model

İzleyen başlıkta video modelin oyun becerilerinin öğretimindeki kullanımına ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

 

 

 

Oyun Becerilerinin Video Modelle Öğretimi

Video modelle öğretim pek çok becerinin öğretiminde olduğu gibi oyun becerilerinin öğretiminde de kullanılan bir öğretim uygulamasıdır. Video modelle öğretim uygulamasını nasıl gerçekleştirebileceğinize ilişkin detaylı açıklamalara Modül 16’da yer verilmiştir. Çocuğunuzun hedef oyun becerisinin bir model tarafından sergilendiği videoyu izlemesini ve ardından bu davranışı yerine getirmesini sağlayarak çocuğunuza bu becerileri öğretebilirsiniz.Video modelle öğretim iki temel aşamadan oluşur:

  • Videonun hazırlanması
  • Öğretim yapılması

Videonun Hazırlanması: Bu amaçla ilk yapmanız gereken hedef oyun ve bu oyunun aşamalarını belirlemektir. Ardından bu aşamalarla birebir örtüşen ve her aşamayı kolay anlaşılır bir şekilde betimleyen bir video çekiniz. Bu videoda oyun becerilerini sergileyen bir modele yer veriniz. Model çocuğunuzun akranı ya da bir yetişkin olabilir. Modelin kim olacağına çocuğunuzun ve hedef oyun becerisinin özelliklerine göre karar veriniz. Video görüntülerini çekerken sıralanan noktalara dikkat ederek video modelle öğretimin etkili olmasını sağlayabilirsiniz:

    • Görüntülerde modelin davranışı olabildiğince doğal olmalı
    • Görüntü akışı normal hızda olmalı
    • Videonun süresi kısa olmalı (2-5 dk.)

Öğretimin Yapılması: Videoyu hazırladıktan sonra çocuğunuzun dikkatini videoya çekiniz. “Senin için bir video hazırladım. Şimdi bunu izlemenin tam zamanı.” gibi dikkat sağlayıcı bir ifade kullanarak öğretime başlayınız. Ardından videoyu bilgisayar, televizyon ya da tablet aracılığıyla çocuğunuza sununuz.

Videonun sunumu sırasında her bir oyun aşamasına ilişkin görüntüleri çocuğunuza izletiniz, videoyu her aşama sonrasında durdurunuz ve hemen çocuğunuzun ilgili aşamadaki beceriyi gerçekleştirmesini sağlayarak bir sonraki aşama için videoyu kaldığı yerden yeniden başlatınız.Örneğin, evcilik oynama için hazırlanan bir videoda modelin misafiri “Hoş geldiniz.” diyerek karşıladığı bir görüntü, kek servisi yaptığı bir görüntü ve çay servisi yaptığı bir görüntü olduğunu düşünelim.

Öğretim sırasında çocuğunuza önce modelin misafiri karşıladığı görüntüyü izletiniz, ardından videoyu durdurunuz ve çocuğunuzun görüntüde yer alan beceriyi sergilemesini sağlayınız. Çocuğunuzun doğru tepkilerini pekiştiriniz, çocuğunuz yanlış tepkide bulunduğunda ya da tepkide bulunmadığında ona videoda yer alan beceriyi sergileyebilmesi için fiziksel ipucu sununuz.

Ardından videoyu tekrar başlatınız. Çocuğunuza modelin kek servisi yaptığı görüntüyü izletiniz, daha sonra videoyu durdurunuz ve çocuğunuzun görüntüde yer alan beceriyi sergilemesini sağlayınız. Bu süreci videodaki tüm görüntüler için tekrarlayınız.

Son olarak videonun kullanımını giderek silikleştirerek çocuğunuzun oyun becerilerinde bağımsızlaşmasını sağlayınız. Videoyu her gün değil iki/üç günde bir sunarak ya da görüntünün tamamını değil yalnızca başını izleterek silikleştirebilirsiniz. Böylece çocuğunuza oyun etkinliği sırasında sizin yönlendirmeniz ve ipuçlarınız olmaksızın bağımsız olarak beceriyi sergileme şansı tanımış olacaksınız.

Video modelle öğretim kendi başına ya da etkinlik çizelgeleriyle birlikte kullanılabilir. Etkinlik çizelgeleri ile ilgili detaylı bilgi için Modül 14’ü tekrar incelemenizi tavsiye ederiz. İzleyen satırlarda arabayla oynama becerisinin video modelle nasıl kazandırılacağına yönelik örnek bir uygulama sürecine yer verilmektedir.

Arabayla Oynama Becerisinin Video Modelle Öğretimi

Çocuğunuz taklit becerileri programında arabayı öne-arkaya itme becerisini edinmiş ve yönergeleri anlama becerisinde belirli bir ilerleme göstermişse, bu oyun becerisi üzerinde çalışmaya başlanabilir. Bu beceri ile arabayla oynanan daha üst düzey oyun becerilerinin öğretilmesi hedeflenmektedir. İlk olarak “arabayla oynama” etkinliği için kullanılacak aşamaları belirlemeniz gerekir. Örnek olması amacıyla aşağıda “arabayla oynama” becerisi basamaklarına yer verilmiştir.

Arabayla oynama becerisinin öğretimi için kullanılması gereken araç-gereçler şunlardır:

  • Çocuğunuzun tek eliyle tutabileceği büyüklükte ve çok basit özelliklerde iki eş oyuncak araba
  • Bu arabaların içine açık pencereden kolayca girebilen iki eş insan figürü
  • Kalın muşambadan hazırlanan yollar
  • Rampalı /düz oyuncak araba garajları
  • Video çekimi yapabilmek için bir kayıt aracı (örn., akıllı telefon, kamera).

 “Arabayla Oynama” etkinliği beceri basamakları

  1. Oyuncak bebeği arabaya bindirir.
  2. Oyuncak arabayı sürermiş gibi yaparak istasyona götürür.
  3. İstasyondaki benzin pompasını kullanarak arabaya benzin doldururmuş gibi yapar.
  4. Oyuncak arabayı yıkamacıya götürür.
  5. Yıkamacıdaki kolları kullanarak arabayı yıkarmış gibi yapar.
  6. Oyuncak arabayı yıkamacıdan çıkarır.
  7. Oyuncak arabayı köpeğin yanına sürer ve köpeğe “Merhaba” der.
  8. Oyuncak arabayı tamircinin yanına sürer.
  9. Tamirci oyuncak arabayı onarır gibi yapar.

Öğretime başlanmadan önce öğretim yapılacak ortamda başka bir uyaran olmadığından, özellikle de diğer oyunlara ait oyuncakların bulunmadığından emin olunuz. Öğretim ortamını düzenledikten sonra çocuğunuzun önüne arabayla oyun oynama etkinliği sırasında kullanılacak araç-gereçleri yerleştiriniz. Çocuğunuzun tercih ettiği yiyecek-içecek pekiştireçlerini yanınızda hazır bulundurunuz ve çocuğunuzun arkasına geçiniz. Video model uygulamaları sırasında çocuğunuzun arkasında olmanız daha sonra uygulamanın silikleştirme aşamalarında kolaylık sağlaması açısından önem taşımaktadır.

Çocuğunuzun videoyu göstereceğiniz ekrana yönelik olacak şekilde oturmasını sağlayınız. Videoyu başlatınız ve ilk aşamayı (figürü arabaya yürütme) izletiniz. Videoyu durdurunuz ve çocuğunuza sözel hiçbir geri bildirim vermeden fiziksel ipucuyla onun videoda izlediği beceriyi gerçekleştirmesini sağlayınız. Hemen ardından yine sözel geri bildirim vermeden çocuğunuzun arkasından pekiştireci veriniz. Videoyu kaldığı yerden başlatınız ve çocuğunuzun bir sonraki aşamayı (figürü arabanın içine oturtma) izlemesini sağlayınız. Diğer aşamalar için de aynı süreci tekrarlayınız. Aşamaları gerçekleştirirken gereksinim duyduğunda çocuğunuza ipucu sununuz. Aynı şekilde pekiştireci çocuğunuz aşamayı tamamlar tamamlamaz sunmaya dikkat ediniz.

Çocuğunuzun dil gelişimi iyi düzeydeyse onun gelişimine uygun olan sözel ifadeler kullanmanız uygun olacaktır. Eğer çocuğunuzun davranışsal ve sözel taklidi bir arada yapmakta zorlandığını fark ederseniz video modelle öğretim sürecinde, sözel ifadelere yer vermemeye özen gösteriniz. Örneğin “vedalaşma” becerisinin öğretimine yönelik hazırlanan bir videoda karşısındaki kişiye el sallayan bir çocuk yer alabileceği gibi el sallarken “Bay bay.” diyen bir çocuk da yer alabilir. Çocuğunuzun gelişim özelliklerine bağlı olarak görüntülere sözel ifadelerin eşlik edip etmeyeceğine karar veriniz. Çünkü bu aşamada amacımız çocuğunuzun alıcı dil becerilerini değil oyun becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmaktır. Ek olarak çocuğunuzun performansı iyileştikçe her denemede ipuçlarını silikleştirmeye dikkat ediniz. Çocuğunuz beş denemeden beşinde (5/5) ya 10 denemeden en az dokuzunda (9/10) ipuçsuz doğru ölçütüne ulaşıncaya kadar öğretimi sürdürünüz.

Öğretimde belirlediğiniz başarı ölçütü karşılandıktan sonra genelleme çalışmalarına başlayabilirsiniz. Oyun becerilerini genelleme çalışmalarına ise öncelikle ortam genellemesiyle başlayınız. Bunun için oyun ortamına geçmeniz ve arabayla oynama rutinini doğal bağlam içerisinde sürdürmeniz faydalı olacaktır. Ortam genellemesinde hem arabaların pozisyonunu ve mesafesini değiştirebilir hem de figürlerin yerlerini değiştirebilirsiniz. Araç genellemesi için ise farklı arabalarla ve figürlerle çalışabilirsiniz. Arabayla oynama becerisinin öğretimine başlamadan önce aşağıda yer verilen örnek uygulama videolarını izleyiniz.

Video görüntülerinde ilk aşamada “figürü arabaya koyma” ve “arabayı öne arkaya itme”, ikinci aşamada ortam genellemesini sağlamaya yönelik “figürü arabaya koyma” ve“arabayı düz garaja park etme”, üçüncü aşamada ise “masadayken arabaya figürü koyma” ve “rampalı garaja park etme” becerilerine yer verilmektedir. Son aşamada da “arabaya figürü koyma” ve “belli bir yoldan arabayı sürerek sonunda rampalı garaja park etme” becerilerinin ortam genellemesi çalışılmaktadır. Tüm bu görüntülerde çocuğun dikkati çekilerek yönergelerin sunulduğuna ve beceri basamaklarının tamamlanmasının ardından pekiştirmenin yapıldığına dikkat ediniz. Aşağıda yer verilen videolarda farklı oyun becerilerinin video modelle öğretimine ilişkin örnekler yer almaktadır.