BÖLÜM 3: TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 14
ETKİNLİK ÇİZELGESİ TAKİP ETME VE SEÇİM YAPMA

Seçim Yapma Becerisinin Öğretimi (Lovaas Modeli)

Modül Kazanımları

Seçim yapma becerisinin öğretiminde yanlışsız öğretim uygulamaları, ayrık denemelerle öğretim, sosyal öykülerle öğretim gibi öğretim yöntemlerini kullanabilirsiniz. Bu öğretim uygulamalarına ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 7’yi tekrar incelemenizi öneririz. İzleyen bölümde, Lovaas (2003) tarafından geliştirilen seçim yapma becerisine ilişkin öğretim süreci ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Aşama 1

  • Çocuğunuzun aşina olduğu ya da isimlerini bildiği yiyecekleri ya da nesneleri seçiniz.
  • Çocuğunuza biri çok tercih ettiği, bir diğeri hiç tercih etmediği ya da çok az tercih ettiği iki yiyecek ya da nesne sununuz.
  • Çocuğunuza “Hangisini istersin?” diye sorunuz.
  • Çocuğunuzun tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi göstermesi (yiyeceğe ya da nesneye eliyle dokunması ya da işaret etmesi) ya da ismini söylemesi (“… istiyorum.” demesi) için hemen ipucu sununuz.
  • Çocuğunuza seçtiği yiyecek ya da nesneyi veriniz.
  • İpuçlarını sistematik olarak silikleştiriniz. İpuçlarının silikleştirilmesine ilişkin bilgilere Modül 4’ten ulaşabilirsiniz.
  • Eğer çocuğunuz hiç tercih etmediği ya da çok az tercih ettiği yiyecek ya da nesneyi seçerse bu tepkiyi yanlış tepki olarak kaydediniz ve o yiyecek ya da nesneyi çocuğunuza veriniz.
  • Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 8’inde (8/10) çok tercih ettiği yiyecek ya da nesneyi seçerek ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya değin öğretime devam ediniz.

Çocuğunuza seçim yapma becerisinin öğretimine başlamadan önce aşağıda yer alan örnek videoyu izleyiniz.

Aşama 2

  • Tercih edilen ve tercih edilmeyen farklı yiyecekler ya da nesneleri kullanarak Aşama 1’de açıklanan süreci uygulayınız.
  • Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 8’inde(8/10) ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar öğretime devam ediniz.
  • Çocuğunuz ölçütü karşıladıktan sonra Aşama 3’e geçiniz.

Aşama 3

  • Çocuğunuza iki tercih edilen ve bir tercih edilmeyen yiyecek ya da nesneyi sununuz.
  • Çocuğunuza “Hangisini istersin?” diye sorunuz.
  • Çocuğunuza seçtiği yiyecek ya da nesneyi veriniz.
  • Çocuğunuz tercih edilen yiyecek ya da nesnenin ikisini birden seçerse o zaman ikisini de çocuğunuza veriniz.
  • Çocuğunuz hiç tercih etmediği ya da çok az tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi seçerse o yiyecek ya da nesneyi çocuğunuza veriniz.
  • Çocuğunuza yönelttiğiniz soru kalıbını çeşitlendiriniz. Bu amaçla“Hangisi?”, “… mı…mı istersin?” ya da “Ne istiyorsun?” şeklinde sorular sorabilirsiniz.
  • Çocuğunuzun bu sorulara sözel olarak cevap vererek seçim yapmasını bekleyiniz. Ancak çocuğunuz sözel dile sahip değilse ondan tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi göstermesini isteyebilir ya da tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi göstermesi için ona jest ipucu (örn., başınızı tercih ettiği nesneye doğru yöneltebilirsiniz) sunabilirsiniz.
  • Çocuğunuzun seçtiği yiyecek ya da nesneye ulaşmasını sağlayınız.
  • Çocuğunuza farklı yiyecek ya da nesne seçenekleri dışında daha farklı seçenekler sununuz. Örneğin çocuğunuza davranışa ilişkin seçenekler sunabilirsiniz: “Çak yapmamı mı, burnunu sıkmamı mı istersin?
  • Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 8’inde(8/10) ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya değin öğretime devam ediniz. Her yeni aşamaya geçiş için bu ölçütü dikkate alınız.
  • Çocuğunuz Aşama 3’te hedeflediğiniz ölçütü karşıladıktan sonra seçenekleri çocuğunuzun görüş alanının dışına çıkararak seçim yapma fırsatları sununuz.

Seçenekleri Göstermeden Seçim Yapma

  • Çocuğunuza görüş alanının dışında olan yiyeceklere ya da nesnelere ilişkin seçim fırsatları sununuz. Ancak bu seçenekleri çocuğunuzun rahat ulaşabileceği yerlere koyunuz.
  • Çocuğunuza biri tercih ettiği, diğeri hiç tercih etmediği ya da çok az tercih ettiği iki yiyecek ya da nesne arasından seçim fırsatı sununuz. Örneğin, “Kek mi, tren mi istersin?” şeklinde sorular sorabilirsiniz.
  • Çocuğunuzun tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi belirtmesi için hemen ipucu sununuz.
  • Çocuğunuzun tercih ettiği yiyeceği ya da nesneyi seçmesi durumunda bu yiyecek ya da nesneye ulaşmasını sağlayınız.
  • İpuçlarını sistematik olarak silikleştiriniz. İpuçlarının silikleştirilmesine ilişkin bilgilere Modül 4’ten ulaşabilirsiniz.
  • Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 8’inde (8/10)ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar öğretime devam ediniz.
  • Ölçütü karşıladıktan sonra çocuğunuza farklı yiyecek ya da nesne seçenekleri sununuz. Örneğin “Top mu, küp mü istersin?” şeklinde sorular sorabilirsiniz.
  • Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 8’inde(8/10) ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar farklı yiyecek ya da nesne seçenekleri ile gerçekleştirilen öğretime devam ediniz.

Seçim yapma becerisine ilişkin öğretim yapılırken edinimin yanı sıra genelleme, kalıcılık ve akıcılığı sağlamaya yönelik çalışmalar yapmayı ihmal etmeyiniz. Çocuğunuz seçim yapma becerisinde ölçütü karşıladıktan sonra konumlar, ortamlar, araçlar vekişiler arası genellemenin sağlanmasına yönelik çalışmalara yer vermelisiniz.

Konumlar arası genelleme için çocuğunuza farklı yerlerde ve mesafelerde duran seçenekler arasından seçim fırsatları sunabilirsiniz. Örneğin bu amaçla iki seçenek arasındaki mesafeyi ya da çocuğunuzla seçenekler arasındaki mesafeyi farklılaştırabilirsiniz.

Ortamlar arası genelleme için öğretim ortamı dışındaki ortamlarda çocuğunuza seçim fırsatları sunabilirsiniz. Örneğin öğretim aşamasında çocuğunuzla evde yaptığınız çalışmalara benzer çalışmaları okul, market, lokanta, manav gibi ortamlarda da tekrarlayabilir, çocuğunuza günlük yaşamının geçtiği farklı ortamlarda seçim fırsatları sunabilirsiniz.

Çocuğunuza her seferinde aynı yiyecek/nesne/davranış/etkinlik seçenekleri sunmak yerine farklısınıflara ait farklı seçeneklere ilişkin seçim fırsatları sunarak araçlar arası genelleme çalışmalarına yer verebilirsiniz.

Kişiler arası genelleme çalışmalarında ise seçeneklerin oluşturulması ve sunulması farklı kişiler tarafından yapılabilir. Örneğin evde anneyle, babayla ya da kardeşlerleseçim yapma çalışıldıysaokulda da öğretmenle çalışılabilmesine yönelik planlamalar yapabilirsiniz. Genellemenin yansıra farklı türdeki seçim fırsatlarına çocuğunuzun günlük yaşantısında mümkün olduğunca sık yer vererek kalıcılığı sağlamaya yönelik önlemler alabilirsiniz. Son olarak çocuğunuza farklı türlerde ve mümkün olduğunca sık seçim fırsatları sunarak akıcılığa yönelik çalışmalar yapabilirsiniz.