BÖLÜM 3: TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 12
EŞLEME BECERİLERİNİN ÖĞRETİMİ

Eş Nesneleri Eşleme

Modül Kazanımları

Eş nesneleri eşleme becerisinin öğretimi beş aşamada açıklanmıştır. Bu becerinin öğretimi temel taklit becerilerinin öğretimine benzer şekilde gerçekleştirilmektedir. Öğretim sırasında fotoğrafta görüldüğü gibi birbirinin aynısı olan nesnelere ihtiyaç duymaktasınız. Her bir aşamanın uygulanmasına ilişkin ayrıntılı bilgiye izleyen bölümde yer verilmektedir. Ek olarak her bir aşamaya ilişkin öğretim basamaklarına ulaşabilirsiniz.

Öğretim Aşamaları

Aşama 1

İlk aşamada çocuğunuza eş nesneleri eşleme becerisini kazandırmak üzere tabak, bardak ya da kâse gibi iç içe geçebilen bir araç seti belirleyiniz. Örneğin bu aşamada çocuğunuzla çalışmak üzere üç boyutlu plastik ya da karton tabak kullanabilirsiniz.

  • Çocuğunuzun kolay kavrayabileceği büyüklükte iki eş tabak hazırlayınız.
  • Masada çocuğunuzla karşılıklı olacak şekilde oturunuz ve tabaklardan birini masanın üzerine çocuğunuzun önüne yerleştiriniz.
  • Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da çocuğunuzun dikkatinin sizde olduğunu bir anı yakalayarak diğer tabağı çocuğunuza veriniz  ve kararlı ve net bir ses tonuyla ”Eşle” yönergesini sununuz ve hemen ardından tam fiziksel ipucuyla çocuğunuzun elindeki tabağı masanın üzerinde duran tabağın içine bırakmasını sağlayınız.
  • Çocuğunuz bunu gerçekleştirdiği anda önceden belirlediğiniz etkili pekiştireçler ve sözel pekiştireçlerle çocuğunuzu pekiştiriniz (Etkili pekiştireçler yiyecek-içecek, nesne, etkinlik ya da dönüştürülebilir semboller olabilir).
  • Denemeyi tamamladıktan sonra mutlaka araç setinizi yani tabakları masanın üzerinden kaldırınız. Tüm denemeleri benzer şekilde gerçekleştiriniz.

Örneğin, ilk denemelerde tam fiziksel ipucu kullanarak çocuğunuzun elinden tutarak elindeki tabağı masadaki tabağın üzerine bırakmasını sağlıyorken; ilerleyen denemelerde çocuğunuzun eline hafifçe dokunarak elini masadaki tabağa doğru yönlendirebilir ve daha sonra ise yalnızca masadaki tabağı parmağınızla işaret edebilirsiniz. Çocuğunuzun bu denemelerdeki doğru tepkilerini pekiştirmeye devam ediniz; çocuğunuz yanlış tepkide bulunur ya da tepki göstermez ise en son kullandığınız ipucu düzeyini kullanarak tabağı eş tabakla eşlemesini sağlayınız.

Çocuğunuzun performansı ilerledikçe pekiştirmeyi de silikleştiriniz ve ayrımlı pekiştirme uygulaması yapınız. Çocuğunuzun her doğru tepkisi yerine birkaç doğru tepkisini pekiştirerek pekiştirmeyi silikleştirmeyi, ipuçsuz doğru tepkilerini daha yoğun ve coşkulu pekiştirerek ayrımlı pekiştirmeyi gerçekleştiriniz. Öğretim sırasında ipuçlarını ne zaman silikleştirmeniz gerektiğini belirleyebilmek üzere arada bir yoklama denemelerine yer vermeniz gerektiğini unutmayınız. Anımsayacağınız gibi yoklama denemesi öğretim denemesine benzer şekilde gerçekleştirilmektedir. Ancak yoklama denemelerinde çocuğa ipucu sunulamamaktadır. Yoklama denemesinde amaç çocuğun ipucu sunulmadığında hedef eşleme becerisini sergileyip sergilemediğini belirlemektir. Çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuz belirlediğiniz başarı ölçütünü karşılayıncaya kadar yukarıda açıklandığı gibi denemeler düzenleyerek öğretime devam ediniz. Çocuğunuzun performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Çocuğunuz Aşama 1’de ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 2’ye geçebileceğinizi unutmayınız. Çocuğunuzla Aşama 1’i uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyebilirsiniz.

Aşama 2

İkinci aşamada eşleme becerisinin öğretimi için kullanacağız araç setinin, birinci aşamada çalıştığınız araç setinden olabildiğince farklı olmasına özen göstermeniz gerekmektedir. İki eş çorap birinci aşamada kullanılan araç setinden olabildiğince farklıdır bu nedenle ikinci aşamada öğretimde kullanmak için oldukça uygundur. Bu aşamada çalışmak için birinci aşamada kullandığınız tabaklardan farklı renkte olan bir çift çoraba ihtiyaç duymaktasınız.

  • Yine çocuğunuzla karşılıklı olarak oturunuz ve bir tane çorabı masanın üzerine uygun şekilde yerleştiriniz.
  • Çocuğunuzun dikkatini size yöneltmesini sağlayınız ya da çocuğunuz dikkatini size yönelttiği bir anda “Eşle.” diyerek yönergeyi sununuz ve denemeyi başlatınız.
  • Aşama 1’de açıklanan ilkeler doğrultusunda öğretim (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama denemelerine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak denemeleri gerçekleştiriniz.
  • Çocuğunuz hedeflediğiniz başarı ölçütünü karşılayıncaya kadar öğretime devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.
  • Öğretim oturumları arasında oyun zamanı oluşturmayı ve oyun zamanı verirken ve sonlandırırken daha önce belirtilen açıklama ve önerileri dikkate almayı unutmayınız.
  • Çocuğunuz Aşama 2’de “eş çorapları eşleme” becerisinde ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 3’e geçebileceğinizi unutmayınız. Çocuğunuzla Aşama 2’yi uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyebilirsiniz.

Aşama 3 (Karıştırmalar)

Bu aşamada “eş tabakları eşleme” ve “eş çorapları eşleme” becerisine 3-3; 2-2; 1-1 kuralını ve kestirilemez sırayla sunma basamağını uygulayarak karışık bir sıra ile yer veriniz.

  • Aşama 1’de açıklandığı gibi öğretim sırasında masada oturunuz.
  • Bir tabak ve bir çorabı masanın üzerine aralarında 20-30 cm mesafe olacak ve her iki nesne çocuğunuza eşit mesafede olacak şekilde yerleştiriniz.
  • 3-3 denemeleri: İlk önce eş tabaklar ile eşleme denemeleri gerçekleştiriniz. Çocuğunuz “tabağı eş tabakla eşleme” becerisine üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra “çorabı eş çorapla eşleme” becerisine ilişkin çalışınız. Ve çocuğunuz bu beceriye üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar öğretime devam ediniz.
  • 2-2 denemeleriTekrar “tabağı eş tabakla eşleme” becerisine ilişkin çalışınız. Bu kez çocuğunuz üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar öğretime devam ediniz. Çocuğunuz “tabağı eş tabakla eşleme” becerisine üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, yine “çorabı eş çorapla eşleme” becerisine ilişkin çalışınız ve çocuğunuz üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışmaya devam ediniz.
  • 1-1 denemeleri: Çocuğunuzla “tabağı eş tabakla eşleme” becerisine yönelik çalışınız. Çocuğunuz bu beceride bir ipuçsuz doğru tepki gösterince hemen “çorabı eş çorapla eşleme” becerisine yönelik çalışınız ve bir ipuçsuz tepki alıncaya kadar çalışmaya devam ediniz. Çocuğunuz her bir beceride (araç setinde) bir ipuçsuz doğru tepki gösterdikten sonra diğer beceriye geçerek her iki beceriyi de dönüşümlü olarak çalışınız. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.
  • Son olarak ise, denemelerde iki beceriyi kestirilemeyen sırayla çalışmaya başlayınız. Diğer aşamalarda olduğu gibi çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuz belirlediğiniz başarı ölçütünü karşılayıncaya kadar iki araç setini kestirilemez sırayla sunmaya devam ediniz. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Aşama 4

Bu aşamada yeni bir araç seti ile “eş nesneleri eşleme” becerisinin öğretimi gerçekleştirilmektedir. Üçüncü araç seti olarak birinci ve ikinci aşamada kullanılan nesnelerden tamamen farklı bir nesne belirleyiniz. Örneğin tabak ve çoraptan farklı olan metal çorba kaşığını seçebilirsiniz. Bu araç seti için metal iki eş çorba kaşığına ihtiyaç duymaktasınız.

  • Aşama 1’de söz edildiği gibi masada uygun şekilde oturunuz ve çorba kaşığının birini masanın üzerine yerleştiriniz.
  • Aşama 1’de açıklanan öğretim (pekiştirme ve pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak denemeleri gerçekleştiriniz.
  • Öğretime çocuğunuz hedeflediğiniz başarı ölçütünü (5/5 ya da 9/10) karşılayıncaya kadar devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.
  • Aşama 4’de beceriye ilişkin ölçüt karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 5’e geçebilirsiniz. Çocuğunuzla Aşama 4’ü uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyiniz.

Aşama 5 (Karıştırmalar)

Bu aşamada Aşama 1, 2, ve 4’te eş nesneleri eşleme becerisinin öğretimi için kullandığınız üç araç seti ile karışık olarak çalışınız. Bu aşamada öğretim denemelerini Aşama 3’te açıklandığı gibi gerçekleştiriniz. Anımsayacağınız gibi, Aşama 3’te becerilere yönelik denemeler Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve ardından kestirilemez bir sırayla uygulanmaktaydı. Aşama 3’de belirtilen ilkeler doğrultusunda, aynı basamakları izleyerek ilk önce ”kaşığı eş kaşıkla eşleme” ve ”tabağı eş tabakla eşleme” becerilerini karışık olarak çalışınız. Çocuğunuzun 3-3, 2-2, 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.  Ardından denemeleri kestirilemez sırayla sununuz. Kestirilemez sırayla sunduğunuz denemelerde çocuğunuz için 5 denemenin 5’inde (5/5) ya da 10’denemenin 9’unda (9/10) doğru tepkiyi hedeflemeyi ve oturumlar arası oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu  kullanarak değerlendiriniz.

Kestirilemez sırayla uygulamada da ölçütü karşıladıktan sonra bu kez çocuğunuza kaşık, tabak ve çorabı aynı anda sunarak her bir eşleme becerisi için 3-3, 2-2, 1-1 kuralını uygulayınız. Ardından yine kaşık, tabak ve çorabı aynı anda sunarak çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayıncaya kadar kestirilemez sırayla denemeler gerçekleştiriniz. Denemeler sırasında arada bir mutlaka masanın üzerinde duran kaşık, çorap ve tabağın yerini değiştiriniz ve çocuğunuzun ölçütü bu şekilde karşılamasını sağlayınız.

Çocuğunuz bu aşamada ölçütü karşılandıktan sonra genelleme ve kalıcılık çalışmalarını gerçekleştiriniz ve ardından yeni bir araç seti ile eş nesneleri eşleme çalışması yapmaya başlayınız. Çocuğunuzla Aşama 5’i uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyiniz.

Yeni Beceriler

Çocuğunuz Aşama 1, 2 ve 4’te kullandığınız araç setleri ile “eş nesneleri eşleme” becerisinde ustalaşınca, yeni araç setleri (nesneler) ile çalışmaya başlayınız. “Eş nesneleri eşleme” becerisi için kullandığınız her bir araç seti (nesne) için ilk önce Aşama 1’de söz edildiği gibi çalışınız. Ardından bu araç setini daha önce kullanılan araç setleri ile birlikte sunarak Aşama 5’te olduğu gibi 3-3; 2-2; 1-1 kuralını ve kestirilemez sırayla uygulama basamaklarını takip ederek karıştırma sürecini uygulayınız.

Çocuğunuz yeni eklenen her bir araç seti (nesneler) ile eşleme becerisini başarı ölçütünü karşılar düzeyde sergiler hale geldiğinde masanın üzerine yerleştirdiğiniz nesne sayısını aşamalı olarak 4-6 nesne olana kadar arttırınız. Çocuğunuz toplam 8-10 farklı araç seti ile eşleme becerisinde edinim ve genelleme düzeyinde başarı ölçütü karşılayıncaya kadar “eş nesneleri eşleme” becerisi üzerinde çalışmaya devam ediniz. Ardından çocuğunuzla “eş resimleri eşleme” becerisini çalışmaya başlayınız. Eş nesneleri eşleme becerisinin öğretiminde kullanılabilecek araç seti (nesne) örnekleri listeyi kullanabilir ya da yaratıcılığınızı kullanarak yeni araç setleri (nesneler) belirleyebilirsiniz.

Önemli Noktalar