BÖLÜM 3: TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 11
BAŞKALARININ DAVRANIŞLARINI TAKLİT ETME

Yüz Hareketlerini ve İfadelerini Taklit Becerilerinin Öğretimi

Modül Kazanımları

Yüz hareketleri ağızla yapılan ağız açma, üfleme, dil çıkarma gibi hareketleri; yüz ifadeleri ise sevinç, üzüntü, şaşkınlık ve kızgınlık gibi duyguları gösteren ifadeleri içermektedir. Normal gelişim gösteren bebeklerde çok erken dönemlerde ağzını açma ve dil çıkarma gibi basit yüz hareketlerinin ve kızgınlık, üzüntü ya da şaşkınlık gibi yüz ifadelerinin taklidi görülebilmektedir. Otizmli çocuklar ise, normal gelişim gösteren akranlarından farklı olarak yüz hareketlerini ve ifadelerini taklit edebilmede ciddi zorluklar yaşayabilmektedirler. Bu nedenle genellikle üfleme, dil çıkarma gibi yüz hareketlerini ve gülümseme, üzülme gibi duygu gösteren ifadeleri taklit etme becerilerini edinebilmek için öğretime gereksinim duyabilmektedirler.

Yüz Hareketlerini Taklit Becerilerinin Öğretimi

Yüz hareketlerinin öğretimine, temel taklit becerilerinin öğretimi tamamlandıktan, alıcı dil becerilerinde belirli bir ilerleme gözlendikten sonra başlanması önerilmektedir. Ayrıca, uygulamacı olarak sizin de taklit becerilerinin öğretimi sürecinde belli bir deneyim kazanmanızın ardından bu becerilerin öğretimine yer vermeniz önerilmektedir.

Öğretim Aşamaları

İzleyen bölümde yüz hareketlerinin ayrık denemelerle öğretimi ve yüz ifadelerinin doğal bağlamda öğretimine ilişkin açıklamalar yer almaktadır. Ek olarak her bir aşamaya ilişkin öğretim basamaklarına linki tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Aşama 1

Birinci aşamada çocuğunuzla çalışacağınız yüz hareketi taklit becerisi “üflemedir.” Bu becerinin öğretimi sırasında çocuğunuzla yerde ya da sandalyede karşılıklı olarak, yüzünüz çocuğunuzun yüz hizasına gelecek şekilde oturunuz. Bu becerinin taklidine ilişkin gerçekleştireceğiniz çalışmalar sırasında çocuğunuzun yüzüne üflenmesinden rahatsız olup olmadığını gözlemleyiniz ve eğer çocuğunuz yüzüne doğru üflenmesinden rahatsız oluyorsa çocuğunuzun yüzüne üflemeden çalışmalarınızı yürütünüz.

Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da dikkatinin sizde olduğu bir anı yakalayarak “Böyle yap.” şeklinde yönergeyi sununuz ve aynı anda ağzınızı olabildiğinde geniş açıp ciğerlerinize hava doldurup kuvvetli bir şekilde üfleme hareketi yapınız. Bu süreçte nötr bir yüz ifadesiyle ve ağzınızı olabildiğince az hareket ettirerek üfleyiniz. Bunu gerçekleştirirken çocuğunuzu takip ediniz ve sizi izlediğinden emin olunuz.  Çocuğunuzun üfleme davranışını taklit etmesi için 4-5 saniye bekleyiniz. Çocuğunuz 4-5 saniye içinde üfleme davranışını taklit ederse önceden belirleyeceğiniz etkili pekiştireçler ve sözel pekiştireçlerle çocuğunuzu pekiştiriniz (Etkili pekiştireçler yiyecek-içecek, dönüştürülebilir sembol pekiştireçler ve etkinlik pekiştireçleri olabilir). Örneğin çocuğunuza bir küçük parça yiyecek pekiştireci vererek “Süpersin.” diyebilirsiniz. Böylece bir öğretim denemesini tamamlayacaksınız.  Çocuğunuz 4-5 saniye içinde üfleme davranışını hiçbir şekilde taklit edemezse, “Hayır” ya da “Olmadı” diyerek yeni bir denemeye geçiniz.

Çocuğunuz birkaç deneme sonrasında da üfleme davranışını taklit edemezse öncelikle borazan, düdük gibi bir enstrümanı ya da köpük üfleme becerisinin öğretimine yer veriniz. Çocuğunuza aşina olduğu birkaç alternatif enstrüman arasından seçim yapma fırsatı vermeniz ve çocuğunuzun tercih ettiği bir enstrüman ile çalışmanız öğretim sürecini kolaylaştırabilir. Çocuğunuza seçim fırsatları sunmayla ilgili ayrıntılı bilgilere Modül 13’ten ulaşabilirsiniz.

Enstrüman üfleme becerisinin öğretimi için iki tane enstrümana ihtiyaç duymaktasınız. Öğretim sırasında yine çocuğunuzla yerde ya da sandalyede karşılıklı olarak, yüzünüz çocuğunuzun yüz hizasına gelecek şekilde oturunuz. Sağ/sol elinizle kendi enstrümanınızı, örneğin düdüğü, dudaklarınızın önünde tutunuz ve diğer elinizle çocuğunuzun da kendi düdüğünü dudaklarının önünde tutmasını sağlayınız ya da çocuğunuzun düdüğünü de uygun şekilde siz tutunuz. Ardından “Böyle yap.” diyerek kendi düdüğünüzü üfleyiniz. Bu aşamada düdüğü yumuşak bir ses çıkaracak şekilde üflemeye özen gösteriniz. Bu aşamada şekil verme uygulamasının basamaklarını izleyerek önce çocuğunuzun düdüğü ağzına sokmasını, sonra düdüğü hafifçe üfleyerek zayıf bir ses çıkarmasını ve son aşamada düdüğü tam üfleyerek güçlü bir ses çıkarmasını çalışınız. Şekil verme uygulamasına ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 7’yi tekrar okuyabilirsiniz. Çocuğunuz şekil verme uygulamasıyla kendi düdüğü ile güçlü bir ses çıkarmaya başladıktan sonra kendi düdüğünüzü ortadan kaldırınız, “Böyle yap.” şeklinde yönergeyi sununuz. Aynı anda havaya üfleyerek çocuğunuza model olunuz ve çocuğunuzun elindeki/elinizdeki düdüğe üflemesini sağlayınız. Çocuğunuz düdüğü üfler hale geldikten sonra çocuğunuzun düdüğünü de ortamdan kaldırınız ve çocuğunuzun sizi model alarak havaya üflemesini bekleyiniz. Bu aşamada düdüğü pekiştireç olarak kullanabilir ve çocuğunuz havaya üflediğinde düdüğü çalmasına izin vererek üfleme davranışını pekiştirebilirsiniz.

Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) ipuçsuz doğru tepki göstererek başarı ölçütünü karşılayıncaya değin öğretime devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşıladıktan hemen sonra ise bu becerinin genellemesini ve kalıcılığını sağlamaya yönelik çalışmalar yapmaya başlayınız.

Örneğin gerçekleştireceğiniz ortamlar arası genelleme çalışmaları sırasında yerde ya da farklı bir odada çocuğunuzla karşılıklı olarak oturarak üfleme çalışabilirsiniz. Kişilerarası genelleme için ise farklı kişilerin çocuğunuzla üfleme çalışmaları yapmalarını sağlayabilirsiniz. Genelleme uygulamalarının her birine yönelik denemelerinize çocuğunuz bu beceriyi 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) ipuçsuz doğru olarak sergileyene kadar devam ediniz. Üzerinde çalıştığınız her bir taklit becerisine yönelik öğretim sürecinin başında her gün, ipuçsuz doğru tepki sayısı ölçütü karşılar düzeyde arttığında birkaç günde bir, çocuğunuz beceriyi edindikten sonra ise haftada bir öğretim etkinlikleri düzenleyerek kalıcılık çalışmasını gerçekleştirebilirsiniz. Aşama 1’e ilişkin genelleme ve kalıcılık çalışmalarını yürütürken yeni bir beceri öğretmek üzere Aşama 2’ye geçiniz. Çocuğunuzla Aşama 1’i uygulamadan önce örnek uygulama  videosunu izleyiniz.

Aşama 2:

Bu aşamada çocuğunuzla çalışacağınız yüz hareketi taklit becerisi “ağız açma” becerisidir. Bu becerinin öğretimi sırasında yine çocuğunuzla yerde ya da sandalyede karşılıklı olarak, yüzünüz çocuğunuzun yüz hizasına gelecek şekilde oturunuz. Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da dikkatinin sizin üzerinizde olduğu bir anı yakalayarak “Böyle yap.” deyiniz ve aynı anda ağzınızı kocaman açınız ve 3-4 saniye açık tutunuz. Bunu gerçekleştirirken çocuğunuzu takip ediniz ve sizi izlediğinden emin olunuz.  Çocuğunuzun ağız açma davranışını taklit etmesi için 4-5 saniye bekleyiniz. Çocuğunuz 4-5 saniye içinde ağız açma davranışını taklit ederse önceden belirleyeceğiniz etkili pekiştireçler ve sözel pekiştireçlerle çocuğunuzu pekiştiriniz (Etkili pekiştireçler yiyecek-içecek, dönüştürülebilir sembol pekiştireçler ve etkinlik pekiştireçleri olabilir). Böylece bir öğretim denemesini tamamlamış olacaksınız.  Çocuğunuz ağız açma davranışını taklit etmede zorluk çektiğinde çocuğunuzu rahatsız etmeyecekse, fiziksel ipucu kullanarak çocuğunuzun ağzını açmasını sağlayabilirsiniz. Örneğin böyle bir durumda, baş parmağınız ya da işaret parmağınız ile çocuğunuzun çenesinden tutup hafifçe aşağı doğru çekebilirsiniz.

Eğer çocuğunuz birkaç deneme sonrasında da ağzı açma davranışını taklit edemezse aynı beceriyi kurabiye gibi çocuğunuzun sevdiği bir yiyecekle çalışmayı deneyiniz. Bu aşamada gerçekleştireceğiniz öğretim için iki büyük kurabiyeye ihtiyaç duymaktasınız. Öğretim sırasında yine çocuğunuzla yerde ya da sandalyede karşılıklı olarak, yüzünüz çocuğunuzun yüz hizasına gelecek şekilde oturunuz. Sağ/sol elinizde kendi kurabiyenizi ağız hizanızdan biraz yukarıda tutunuz ve diğer elinizle çocuğunuzun kurabiyesini onun ağız hizasından biraz yukarıda tutunuz. Ardından “Böyle yap.” diyerek kendi kurabiyenizden bir parça ısırınız ve hemen ardından ve çocuğunuzun kurabiyesini ısırması için ağzını açmasını bekleyiniz. Çocuğunuz ağzını açtığında kurabiyeyi ısırmasına izin veriniz. Çocuğunuz kendi kurabiyesini ısırmak için ipuçsuz ağzını açar hale geldikten sonra kendi kurabiyenizi ortamdan kaldırınız, “Böyle yap.” şeklinde yönergeyi sununuz. Aynı anda ağzınızı açarak çocuğunuza model olunuz ve çocuğunuzun ağzını açarak kurabiyesini ısırmasını sağlayınız. Çocuğunuz kurabiyesini ısırmak için ağzını açar hale geldikten sonra, çocuğunuzun kurabiyesini de ortamdan kaldırınız ve çocuğunuzun kurabiye olmaksızın sizi model alarak ağzını açmasını sağlayınız. Bu aşamada kurabiyeyi pekiştireç olarak kullanabilir ve çocuğunuz ağzını açtığında kurabiyeyi yemesine izin vererek ağzını açma davranışını pekiştirebilirsiniz.

Öğretime çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayıncaya değin devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz Aşama 2’de ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 3’e geçiniz. Çocuğunuzla Aşama 2’yi uygulamadan önce örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Aşama 3: Karıştırmalar

Bu aşamada üfleme ve çocuğunuzun performansının çok iyi olduğu bir büyük/küçük kas taklit becerisini karışık sıra ile uygulayınız. Örneğin, çocuğunuz için belirlediğiniz taklit becerisinin işaret parmağı ile buruna dokunma olduğunu varsayalım. Aşama 1’de ifade edildiği gibi, çocuğunuzla karşılıklı olarak oturunuz. Birinci denemede “üfleme” becerisini Aşama 1’de açıklandığı gibi çalışınız. İzleyen denemelerde ipuçlarını giderek silikleştiriniz . Çocuğunuz “üfleme” becerisine üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, aynı basamakları izleyerek “işaret parmağı ile buruna dokunma” becerisinin taklidine ilişkin çalışınız ve çocuğunuz üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışmaya devam ediniz.

Çocuğunuz “işaret parmağı ile buruna dokunma” becerisine ilişkin üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra tekrar “üfleme” becerisine ilişkin çalışınız. Bu kez çocuğunuz “üfleme” becerisine ilişkin üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışınız. Çocuğunuz bu beceriye ilişkin üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, aynı basamakları izleyerek “işaret parmağı ile buruna dokunma” becerisinin taklidine ilişkin çalışınız ve çocuğunuz bu beceriye ilişkin üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışmaya devam ediniz.

Çocuğunuz “işaret parmağı ile buruna dokunma” becerisine üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, “üfleme” becerisinin taklidine yönelik çalışınız. Çocuğunuz “üfleme” becerine bir ipuçsuz doğru tepki gösterdikten sonra “işaret parmağı ile buruna dokunma” becerisinin taklidine yönelik çalışınız ve yine bir ipuçsuz doğru tepki hedefleyiniz. Becerilerin karıştırılmasında uygulanan bu süreç 3-3; 2-2; 1-1 kuralı olarak adlandırılabilir. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Diğer aşamalarda olduğu gibi kestirilemez sırayla sunulan denemelerde çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda(9/10)  doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayana kadar denemeleri kestirilemez sırayla sunmaya devam ediniz. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Bu uygulamayla çocuğunuza aynı zamanda ayırt etme öğretimi yapmış olacaksınız.

Çocuğunuz becerilere yönelik sırasıyla gerçekleştirilen 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve kestirilemez sırayla uygulama basamaklarında ölçütü karşıladığında ikinci aşamada öğrendiği, “ağız açma” becerisi ile performansının çok iyi olduğu bir büyük ya da küçük kas taklit becerisini benzer aşamaları takip ederek karışık sıra ile uygulayınız.

Son olarak, birinci aşamada öğrenilen “üfleme” ve ikinci aşamada öğrenilen “ağız açma” becerilerini birbirleriyle 3-3; 2-2 ve 1-1 kuralıyla ve kestirilemez sırayla uygulama basamaklarını takip ederek karıştırınız. Bu denemelerde çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde (5/5)  ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayana kadar denemeleri kestirilemez sırayla sunmaya devam ediniz.

Aşama 3’te gerçekleştireceğiniz tüm denemeleri Aşama 1’de açıklanan öğretim süreci (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak gerçekleştiriniz. Çocuğunuz becerilerde hızlı ilerliyor ise, ileriki aşamalarda karıştırmalarda 3-3; 2-2; 1-1 kuralını uygulamadan doğrudan kestirilemez sırayla çalışılabilirsiniz. Çocuğunuzla Aşama 3’ü uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyiniz ve yeni bir beceri öğretmek üzere Aşama 4’e geçiniz.

Aşama 4:

Bu aşamada çocuğunuzla çalışacağınız yüz hareketi taklit becerisi “dil çıkarma” becerisidir. Bu becerinin öğretimi sırasında daha önce de belirtildiği gibi çocuğunuzla yerde ya da sandalyede karşılıklı olarak, yüzünüz çocuğunuzun yüz hizasına gelecek şekilde oturunuz. Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da dikkatinin sizin üzerinizde olduğu bir anı yakalayarak “Böyle yap.” deyiniz ve aynı anda dilinizi çıkartarak bekleyiniz. Bunu gerçekleştirirken çocuğunuzu takip ediniz ve sizi izlediğinden emin olunuz.  Çocuğunuzun dil çıkarma davranışını taklit etmesi için 4-5 saniye bekleyiniz. Çocuğunuz 4-5 saniye içinde dil çıkarma davranışını taklit ederse önceden belirleyeceğiniz etkili pekiştireçler ve sözel pekiştireçlerle çocuğunuzu pekiştiriniz (Etkili pekiştireçler yiyecek-içecek, dönüştürülebilir sembol pekiştireçler ve etkinlik pekiştireçleri olabilir). Örneğin çocuğunuza bir küçük parça yiyecek pekiştireci vererek “Süpersin.” diyebilirsiniz. Böylece bir öğretim denemesini tamamlayacaksınız.  

Eğer çocuğunuz dil çıkarma becerisinin taklidinde ilerleme gösteremezse ya da zorlanır ise, aynı beceriyi top şeker gibi bir yiyecekle çalışmayı deneyiniz ve çocuğunuzun top şekeri yalamasını sağlayanız. Bu aşamada öğretim sırasında iki top şekere ihtiyaç duymaktasınız. Top şeker yalama becerisine ilişkin yapacağınız çalışmalarda Aşama 2’de ağzını açma becerisinin taklidinde güçlük yaşayan çocuklar için uyguladığınız kurabiye ısırma becerisini çalışırken izlediğiniz basamakları uygulayınız. Çocuğunuz bu beceriye ilişkin performansı iyileştikçe önce kendi şekerinizi, sonra da çocuğunuzun şekerini ortamdan kaldırınız ve çocuğunuzun sizi model alarak dil çıkarmasını bekleyiniz.

Son basamakta çocuğunuzun ortamda herhangi bir top şeker olmadan, dil çıkarma becerisini taklit etme becerisi için 5’te 5 (5/5)  ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepkiyi hedefleyiniz ve ölçüt karşılanıncaya kadar çalışmaya devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Genelleme ve kalıcılık çalışmalarını gerçekleştirirken çocuğunuza yeni bir taklit becerisinin öğretimine geçebilirsiniz. Çocuğunuzla Aşama 4’ü uygulamadan önce örnek uygulama  videosunu izleyiniz.

Aşama 5 (Karıştırmalar)

Çocuğunuz dil çıkarma becerisini ölçütü karşılar düzeyde edindikten sonra dil çıkarmayı çocuğunuzun edindiği diğer becerilerle karıştırarak çalışınız. Bu aşamada 3-3; 2-2 ve 1-1 kuralıyla ve kestirilemez sırayla çalışmalarınızı sürdürünüz. Bu denemelerde çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde ya da 10 denemeden 9’unda doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayana kadar denemeleri kestirilemez sırayla sunmaya devam ediniz. Örnek uygulama videolarını izleyiniz.

Yeni Beceriler

Çocuğunuz üzerinde çalışılan taklit becerisinde ustalaşınca, yeni yüz hareketlerini taklit becerileri üzerinde çalışmaya başlayınız. Çocuğunuz toplam 8-10 tane farklı taklit becerisinde edinim ve genelleme düzeyinde 5’te 5 (5/5) ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepki ölçütünü karşılayıncaya kadar yüz hareketlerini taklit becerilerinin öğretimine devam ediniz. Çocuğunuzun öğrendiği beceriler arttıkça, 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve kestirilemez sırayla uygulanan karıştırma denemelerine yer veriniz. Çocuğunuz için yeni taklit becerilerini çocuğunuzun özelliklerini dikkate alarak listede yer alan beceriler arasından seçebilirsiniz ya da yaratıcılığınızı kullanarak kendiniz yeni beceriler belirleyebilirsiniz. Seçeceğiniz her yeni taklit becerisine ilişkin yüz hareketi taklit becerilerinin öğretiminde sözü edilen ilkeler ve basamaklar doğrultusunda çalışmalar yapınız.

Yüz İfadelerini Taklit Becerilerinin Öğretimi

Yüz ifadelerini taklit becerilerinin öğretiminde ipucu sunma neredeyse olanaksızdır. Bu nedenle bu becerilerin öğretilmesi, yüz hareketlerini taklit becerisinin öğretiminde daha zor olabilmektedir. Otizmli çocuklara yüz ifadelerini taklit becerisinin öğretimine ilişkin çalışmaları doğal bağlamda yürütülmesi önerilmektedir. Bu amaçla sevinçli, üzgün, kızgın ya da şaşkın gibi belirli yüz ifadelerini bağlama uygun olarak kullanabileceğiniz keyifli şarkı, oyun ve günlük rutin etkinlikleri belirleyiniz ve bu etkinlikler içinde yer alan yüz ifadelerine ve bu ifadelere eşlik eden sesletimlere olabildiğince tekrarlı biçimde yer veriniz. Örneğin, çocuğunuzun keyifle katıldığı ve nakaratında yüz ifadelerinin kullanılabileceği şarkıların söylediği bir rutin oluşturulabilir.

Çocuğunuzla şaşırma ifadesini çalışmanız üzere kullanılabileceğiniz bir etkinliğe örnek olarak, kapalı bir kutu içinden ya da dolaptan beklenmedik bir şey bulmanız verilebilir. Bu etkinlik sırasında kutunun ya da dolabın kapağını birkaç kez açıp, içinde bulunan şaşırtıcı nesneleri çıkarınız ve bu sırada ellerinizi ağzınıza götürerek şaşırma ifadesi yapınız. Çocuğunuzun şaşırma ifadesine yakın bir ifade de bulunmasını bağlama uygun bir sosyal pekiştireç ile pekiştiriniz. Örneğin çocuğunuzu gıdıklayarak ya da gülerek pekiştirebilirsiniz.

Çocuğunuzla üzülme ifadesine ilişkin yapacağınız çalışmalarda çocuğunuzun en sevdiği yiyeceğin bitmesini fırsat olarak kullanabilirsiniz. Çocuğunuzun sevdiği yiyecekten az miktar verip bittikten sonra “Aaaa yemeğimiz bitti. Bak yok.” şeklinde üzgün bir yüz ifadesi yapabilirsiniz. Çocuğunuzun üzülme ifadesine yakın bir ifade de bulunmasını bağlama uygun bir sosyal pekiştireç ile pekiştiriniz.

Çocuğunuzla sevinme ifadesini çalışmanız için ise çocuğunuzun en sevdiği oyuncağı ulaşmasından önce, oyuncağı çocuğunuza gösterip “Yaşasın! Şimdi en sevdiğimiz oyunu oynayacağız.” şeklinde bir ifadeyle sevinçli bir yüz ifadesi yapabilirsiniz. Çocuğunuz da benzer sevinç ifadesini gösterdiğinde hemen sevdiği oyuncakla oynamasına izin vererek onu pekiştirebilirsiniz.

Önemli Noktalar

  • Enstrüman üfleme becerisinin öğretiminde çocuğunuz keyif almaz ve bu beceriden hoşlanmaz ise, alternatif olarak geniş bir kâsenin içinde duran tüyü ya da kâğıt mendili üfleme becerisi üzerinde çalışmayı deneyebilirsiniz.
  • Öğretim sırasında çocuğunuz yüz hareketlerini taklit etmede çok fazla zorlanıyor ise, bu durumun nedeni “Böyle yap.” derken ağzınızın aldığı şekil ile taklit etmesi beklenilen ağızla yapılan hareketler sırasında ağzının aldığı şekli karıştırıyor olması olabilir. Bu gibi durumlarda çocuğunuza “Böyle yap.” yönergesi sunmadan taklit etmesini beklediğiniz ağız hareketine model olunuz.
  • Tüm önerileri yerine getirmenize rağmen çocuğunuz “üfleme” ve “ağız açma” becerilerinin taklidinde zorlanıyorsa bu becerileri daha sonra öğretmek üzere erteleyebilirsiniz. Bu durumda çocuğunuzun özelliklerine ve performansına uygun başka becerilerle çalışmaya başlayabilir ve ardından edinilen becerileri bir arada çalışmaya geçebilirsiniz.
  • Seçeceğiniz her yeni yüz hareketi taklit becerisini belirtilen aşamaları takip ederek çalışınız.
  • Çocuğunuzun öğrendiği yüz hareketi taklit becerileri arttıkça, karıştırma oturumlarını uygularken ilk zamanlarda daha önce çalışılan becerilerden en farklı olanları seçiniz.
  • Yüz hareketlerinin taklidine ilişkin çalışmalar sonrasında yüz ifadelerine ilişkin çalışmalara geçiş yapınız.
  • Yüz hareketi ve ifadesi öğretiminde özellikle başlangıçta ayna kullanılması çocuğunuzun yaptığı yüz hareketini görebilmesi açısından oldukça faydalıdır.
  • Her bir beceride edinim sağlandıktan hemen sonra genelleme ve kalıcılığı sağlamaya yönelik çalışmalara yer veriniz.
  • En fazla 7-8 beceri ile çalıştıktan sonra yüz hareketlerinin ve ifadelerinin taklidinin öğretimini tamamlayabilir ve iki basamaklı taklit becerilerinin öğretimine geçebilirsiniz.