BÖLÜM 3: TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 11
BAŞKALARININ DAVRANIŞLARINI TAKLİT ETME

Nesnelerle Yapılan Büyük Kas Taklit Becerilerinin Öğretimi

Modül Kazanımları

Temel taklit becerilerinin öğretiminde nesnelerle yapılan taklit becerileri önem taşımaktadır. Otizmli çocuklara temel taklit becerileri kapsamında kazandırılan nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerileri genellikle tek bir nesnenin kullanımını, birkaç nesnenin kullanımını ya da bir nesne ile aynı hareketin birkaç kez tekrarlanmasını içermektedir. Birkaç nesnenin kullanımını içeren taklit becerilerine kovaya küp atma, bir nesne ile aynı hareketin birkaç kez tekrarlanmasını içeren taklit becerilerine ise arabayı ileriye ve geriye hareket ettirme örnek olarak gösterilebilir.

Pek çok çocuk, nesnelerle bir şeyler yapmaktan keyif almaktadır. Bu nedenle nesnelerle yapılan taklit becerilerine ilişkin çalışmaların kendisi çocuk için pekiştirici bir özellik taşımaktadır. Ayrıca, nesne kullanılarak gerçekleştirilen davranışlar, herhangi bir nesne kullanılmadan gerçekleştirilen davranışlara kıyasla daha kolay ayırt edilebilmektedir. Çünkü nesnelerle yapılan davranışlar genellikle kendine özgü bir ses çıkarmaktadır ve bu ses hem davranışın yapıldığına ilişkin doğal bir dönüt sağlamakta hem de çocuklar için dikkat çekici özellikte olabilmektedir. Sıralanan olumlu özellikleri nedeniyle otizmli çocuklara temel taklit becerilerinin öğretimine nesnelerle yapılan büyük kas becerileri ile başlanması önerilmektedir.

Nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretimi sırasında çeşitli nesnelerden yararlanılmaktadır. Bu amaçla kullanılabilecek nesneleri, bir başka ifade ile araç setlerini, çeşitlendirmek mümkündür. Çocuğunuza taklit becerilerini öğretirken çalışabileceğiniz nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerine ilişkin örnekler ve bu becerilerin öğretiminde kullanabileceğiniz araç setlerine ilişkin önerileri inceleyerek araç setlerinizi belirleyebilirsiniz. Aşağıda yer alan fotoğrafta ise nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretiminde kullanılan örnek araç setleri yer almaktadır.

Aşağıda otizmli çocuklara temel taklit becerilerinin bir bölümü olan nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretimine yönelik bilgi ve öneriler yer almaktadır:

  • Temel taklit becerilerinin öğretimine çocuğunuz dikkatini yöneltme becerisinde belli bir ilerleme gösterir göstermez başlayınız.
  • Nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerini çalışmak üzere kullanacağınız araç setlerini belirlerken bazı önemli noktalara dikkat etmeniz gerekmektedir. Bu önemli noktalar aşağıdaki gibi sıralanabilir:
    • Renk, şekil, koku ve doku gibi özellikleri açısından çocuğunuzun dikkatini dağıtabilecek özellikte olmayan ve kullanımı kolay olan araçları tercih etmelisiniz. Aşırı parlak renkte, farklı (pütürlü gibi) dokuya sahip ya da belirgin kokusu olan nesneleri tercih etmemeniz önerilmektedir.
    • Kaygan yüzeyli, zemine oturmayan ve kavraması ve tutması zor olan araçları kullanmaktan kaçınmalısınız. Bu tür özelliklere sahip araçların kullanımı öğretimi ve denemeleri kesintiye uğratabilir.
    • Çocuğunuzun ilgisini çekebilmek ve motivasyonunu sağlayabilmek üzere aşina olduğu araçları kullanmanız etkili olacaktır. Ayrıca çocuğunuza seçim yapma fırsatı sunarak kendisinin seçtiği bir araçla da çalışabilirsiniz. Böylece çocuğunuzun motivasyonunu arttırabilirsiniz. Ancak, bilindiği gibi otizmli çocuklar bazı araçlara, nesnelere ya da oyuncaklara yönelik takıntılı davranışlar sergileyebilmektedirler. Çocuğunuzun aşırı ilgi duyduğu, takıntısı olduğunu düşündüğünüz araçları kullanmaktan mutlaka kaçınmalısınız.
  • Nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretimi sırasında çocuğunuzla Görsel 11.1’deki gibi karşılıklı, çapraz ya da yan yana oturabilirsiniz. Öğretim sırasında çocuğunuzun sandalyeden kalkması, ilgili nesneyi (örneğin kova ve küpler) yere atması gibi durumlarla karşılaşabilirsiniz. Bu nedenle çocuğunuzun hareketlerini kontrol edebileceğiniz ve fiziksel ipucunu kolay sunabileceğiniz bir oturma düzeni belirlemelisiniz. Bu gibi durumlarda çocuğunuzla yan yana oturmanız sıralanan durumları önleyebilmenizi ve ipucunu sunabilmenizi kolaylaştırabilir.

Öğretim Aşamaları

Nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretimi temel olarak yedi aşamada gerçekleştirilmektedir. Her bir aşamanın nasıl uygulandığına ilişkin ayrıntılı bilgi izleyen bölümde yer almaktadır. Ek olarak her bir aşamaya ilişkin öğretim basamaklarına linki tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Aşama 1

Birinci aşamada çocuğunuza öğretimini hedeflediğiniz taklit becerisi “kovaya küp atma” becerisidir. Bu becerinin öğretimi için bir kova ve iki eş küpe ihtiyaç duymaktasınız. Çocuğunuzunkol boyuna uygun yükseklikte olan plastik bir kova ve çocuğunuzun kolay kavrayabileceği büyüklükte iki eş küp hazırlayınız. Belirlediğiniz öğretim düzenine bağlı olarak çocuğunuzla yan yana, karşılıklı ya da çapraz olarak oturunuz. Masanın üzerine kovayı, kovanın iki yanına da küpleri koyunuz. Küpleri bir küp sizin önünüze ve diğer küp çocuğunuzun önünde olacak şekilde yerleştirmelisiniz. Her iki küpün de kovaya eşit mesafede, küpün ve kovanın ise çocuğunuzun uzanabileceği mesafede olmasını sağlayınız.

Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da dikkatinin masanın üzerinde duran kova ve küplerde olduğu bir anı yakalayarak “Böyle yap.” şeklinde yönergeyi sununuz ve aynı anda “önünüzde duran küpü alıp kovaya atınız”. Bunu gerçekleştirirken çocuğunuzu takip ediniz ve çocuğunuzun sizi izlediğinden emin olunuz. Çocuğunuzun dikkatini küpe ve davranışa çekebilmek için küpü onun göz hizasından geçirerek kovaya atabilirsiniz. Hemen ardından tam fiziksel ipucuyla, çocuğunuzun elinden tutarak masanın üzerinde kendi önünde duran küpü alıp kovanın içine atmasını sağlayınız. Çocuğunuz küpü kovaya attığı anda önceden belirlediğiniz etkili pekiştireler ve sözel pekiştireçler ile çocuğunuzu pekiştiriniz (Etkili pekiştireçler yiyecek-içecek, dönüştürülebilir sembol pekiştireçlerve etkinlik pekiştireçleri olabilir). Böylece bir öğretim denemesini tamamlayacaksınız.

Öğretimin başlarında bir öğretim oturumunda aynı araç seti (kova ve küpler) ile üst üste ortalama 5-6 öğretim denemesi gerçekleştiriniz. Bir öğretim oturumunu tamamladıktan sonra diğer öğretim oturumuna geçmeden önce 1-2 dakikalık oyun aralarıveriniz. Çocuğunuzla son denemeyi gerçekleştirdikten hemen sonra “Oyun zamanı!” diyerek çocuğunuzu oyun alanına yönlendiriniz. Ancak oyun zamanını mutlaka çocuğunuz denemeyi başarılı (ipuçlu ya da ipuçsuz) bir şekilde tamamladığında, bir başka ifadeyle doğru tepki gösterdiğinde vermeniz gerekmektedir. Çocuğunuzun yanlış tepkide bulunduğu, tepkisiz kaldığı ya da ağlama, bağırma ya da nesneleri atma gibi problem davranışlar sergilediği başarısız bir denemenin ardından asla oyun zamanı vermeyiniz. Oyun zamanı sona erdiğinde yeni bir öğretim oturumu düzenlemek için çocuğunuzu oyun alanından masaya yönlendiriniz.

Çocuğunuzun performansı iyileştikçe daha az ipucuna gereksinim duyacaktır. Bu nedenle denemeler ilerledikçe kullandığınız ipuçlarını aşamalı olarak silikleştiriniz. Kovaya küp atma becerisinin taklidiiçin öğretimde aşamalı olarak tam fiziksel ipucu, kısmi fiziksel ipucu, gölge olma ve jest ipucu şeklinde ipuçlarını silikleştiriniz. İpuçlarını nasıl silikleştireceğinize sıralanan satırlarda yer verilmektedir.

  1. Çocuğunuzun elinin üzerinden tutarak küpü kaldırıp kovaya attırınız (Tam fiziksel ipucu).
  2. Çocuğunuzun bileğinden ya da kolundan tutarak küpü kaldırıp kovaya attırınız (Kısmi fiziksel ipucu).
  3. Çocuğunuzun bileği ya da kolunun üzerinden hafifçe dokunarak küpü kaldırıp kovaya attırınız (Kısmi fiziksel ipucu).
  4. Parmağınızla küpü işaret ediniz (Jestsel ipucu).
  5. Gözlerinizle küpü işaret ediniz (Jestsel ipucu).

İpucu silikleştirme sürecinde çocuğunuzun öğrenme hızına bağlı olarak yukarıda sıralanandan daha az sayıda ya da daha fazla sayıda basamak kullanabilirsiniz. Çocuğunuzun bu süreçteki doğru tepkilerini pekiştirmeye devam ediniz; çocuğunuz bu süre içinde yanlış tepkide bulunur ya da hiçbir tepkide bulunmaz ise en son kullandığınız ipucu düzeyini kullanarak çocuğunuzun kovaya küp atmasını sağlayınız.Çocuğunuzun denemeler sırasındaki performansı iyileştikçe pekiştirmeyi de silikleştiriniz ve ayrımlı pekiştirme uygulaması yapınız. Çocuğunuzun her doğru tepkisi yerine birkaç doğru tepkisini pekiştirerek silikleştirmeyi, ipuçsuz doğru tepkilerini daha yoğun ve coşkulu pekiştirerek ayrımlı pekiştirmeyi gerçekleştiriniz. Öğretim sırasında ipuçlarını ve pekiştireçleri ne zaman silikleştirmeniz gerektiğini belirleyebilmek üzere arada bir ipuçsuz gerçekleştirilen yoklama denemelerine yer veriniz.

Yoklama denemesi öğretim denemelerine benzer şekilde gerçekleştirilmektedir. Yoklama denemelerinde “Böyle yap.” diyerek yönergeyi sununuz ve aynı zamanda kovaya küp atarak çocuğunuza model olunuz. Ancak öğretim denemelerinden farklı olarak çocuğunuza ipucu sunmadan 2-3 saniye bekleyiniz. Eğer çocuğunuz bu süre içinde önündeki küpü alıp kovaya atarsa mutlaka çok coşkulu bir şekilde pekiştiriniz. Ancak çocuğunuz bu süre içinde yanlış tepkide bulunur ya da hiçbir tepkide bulunmaz ise ipuçlu denemelere bıraktığınız ipucu düzeyinden devam ediniz.Yoklama denemelerinde çocuğunuzun gerçekleştireceği ilk ipuçsuz doğru tepkiyi ve ardından gelen tüm ipuçsuz doğru tepkileri mutlaka çok yoğun ve coşkulu şekilde pekiştiriniz.

Çocuğunuz 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) ipuçsuz doğru tepki göstererek başarı ölçütünü karşılayıncaya değin öğretime devam ediniz. Çocuğunuzun performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşıladıktan hemen sonra ise bu becerinin genellenmesini ve kalıcılığını sağlamaya yönelik çalışmalar yapmaya başlayınız. Çocuğunuzun kovaya küp atma becerisini taklit etmeyi farklı konum, ortam, araç ve kişilere genellemesini sağlamak üzere denemeler gerçekleştirmelisiniz. Genelleme uygulamalarının her birine yönelik denemelerinize çocuğunuz bu beceriyi 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) ipuçsuz doğru tepki gösterinceye kadar devam ediniz. Üzerinde çalıştığınız her bir taklit becerisine yönelik öğretim sürecinin başında her gün, ipuçsuz doğru tepki sayısı ölçütü karşılar düzeyde arttığında birkaç günde bir, çocuğunuz beceriyi edindikten sonra ise haftada bir öğretim etkinlikleri düzenleyerek kalıcılık çalışmasını gerçekleştirebilirsiniz.

Çocuğunuz Aşama 1’de ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken,yeni bir beceri öğretmek üzere Aşama 2’ye geçiniz. Çocuğunuzla Aşama 1’i uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyiniz.

Aşama 2

İkinci aşamada “ayaklı çubuğa halka takma” becerisinin taklidine yer veriniz. Bu becerinin öğretimi için çocuğunuzun kol boyuna uygun yükseklikte olan ve masanın üzerinde sabit durabilen ayaklı bir çubuk ve çocuğunuzun kolay kavrayabileceği kalınlıkta ve orta büyüklükte olan iki eş halkaya ihtiyaç duymaktasınız. Aşama 1’de açıklandığı gibi masada size en uygun düzende oturunuz ve araç setini masanın üzerine uygun biçimde yerleştiriniz.

Çocuğunuzun dikkatini öğretime çekerek ya da dikkatinin masanın üzerinde duran çubuk ve halkalarda olduğu bir anı yakalayarak “Böyle yap.”’ şeklinde yönergeyi sununuz ve denemeyi başlatınız. Aşama 1’de açıklanan öğretim süreci (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak denemeleri gerçekleştiriniz. Öğretim oturumları arasında oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Oyun zamanı verirken ve sonlandırırken Aşama 1’ de yer alan açıklama ve önerileri dikkate alınız.

Öğretime çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayıncaya değin devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz Aşama 2’de ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 3’e geçiniz. Çocuğunuzla Aşama 2’yi uygulamadan önce örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Aşama 3 (Karıştırmalar)

Bu aşamada “kovaya küp atma” ve “çubuğa halka takma” becerilerinin taklidine ilişkin 3-3; 2-2; 1-1 kuralını uygulayarak çalışınız. Aşama 1’de açıklandığı gibi öğretim sırasında belirlediğiniz uygun düzende oturunuz ve her iki araç setini de (Kova ve küpler; ayaklı çubuk ve halkalar) masanın üzerine yerleştiriniz. İlk önce “kovaya küp atma” becerisini çalışınız. Çocuğunuzla en son çubuğa halka takmayı taklit etme üzerinde çalıştığınız için, çocuğunuz ilk denemede masanın üzerinde duran halkaya uzanabilir. Bu durumu önlemek üzere öğretimin başında ilk denemelerde tam fiziksel ipucu kullanarak çocuğunuzun önündeki küpü alıp kovaya atmasını sağlayınız. İzleyen denemelerde ipuçlarını giderek silikleştiriniz. Çocuğunuz “kovaya küp atma” becerisine üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, “çubuğa halka takma” becerisine ilişkin çalışınız ve çocuğunuz üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışmaya devam ediniz.

Çocuğunuz “çubuğa halka takma” becerisine üst üste üç kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra tekrar “kovaya küp atma” becerisine ilişkin çalışınız. Bu kez çocuğunuz “kovaya küp atma” becerisine ilişkin üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışınız. Çocuğunuz “kovaya küp atma” becerisine üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, aynı basamakları izleyerek “çubuğa halka takma” becerisinin taklidine ilişkin çalışınız ve çocuğunuz üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulununcaya kadar çalışmaya devam ediniz.

Çocuğunuz “çubuğa halka takma” becerisine üst üste iki kez ipuçsuz doğru tepkide bulunduktan sonra, “kovaya küp atma” becerisinin taklidine yönelik çalışınız. Çocuğunuz “kovaya küp atma” becerisine bir ipuçsuz doğru tepki gösterdikten sonra bu kez “çubuğa halka takma” becerisinin taklidine yönelik çalışınız ve yine bir ipuçsuz doğru tepki hedefleyiniz. Her bir beceride bir ipuçsuz doğru tepki aldıktan sonra diğer beceriye geçerek her iki beceriyi dönüşümlü olarak çalışınız. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Son olarak ise, denemelerde becerileri kestirilemeyen sırayla çalışmaya başlayınız. Diğer aşamalarda olduğu gibi kestirilemez sırayla sunulan denemelerde çocuğunuz için başarı ölçütü olarak 5 denemeden 5’inde (5/5) ya da 10 denemeden 9’unda (9/10) doğru tepkide bulunmayı hedefleyiniz. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayana kadar denemeleri kestirilemez sırayla sunmaya devam ediniz. Bu uygulamayla çocuğunuza aynı zamanda ayırt etme öğretimi yapmış olacaksınız.

Aşama 3’te gerçekleştireceğiniz tüm denemeleri Aşama 1’de açıklanan öğretim süreci (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak gerçekleştiriniz. Çocuğunuz becerilerde hızlı ilerliyor ise, ileriki aşamalarda karıştırmalarda 3-3; 2-2; 1-1 kuralını uygulamadan doğrudan kestirilemez sırayla çalışılabilirsiniz. Çocuğunuz Aşama 3’te ölçütü karşılandıktan sonra yeni bir beceri öğretmek üzere Aşama 4’e geçiniz. Çocuğunuzla Aşama 3’ü uygulamadan önce örnek uygulama videosunu izleyiniz.

Aşama 4

Bu aşamada yeni bir becerinin öğretimi gerçekleştirilmektedir. Üçüncü beceri olarak “arabayı sürme” becerisinin taklidi seçilmektedir. Bu becerinin öğretimi için oyuncak iki eş arabaya gereksiniminiz olacak.

Çocuğunuzun kolay kavrayabileceği büyüklükte ve masanın üzerinde rahatlıkla ileri geri hareket ettirebileceğiniz iki eş oyuncak araba hazırlayınız. Aşama 1’de söz edildiği gibi masada size uygun düzende oturunuz ve araç setini (iki eş oyuncak araba) masanın üzerine uygun şekilde yerleştiriniz. Aşama 1’de açıklanan öğretim süreci (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak denemeleri gerçekleştiriniz. Öğretim oturumları arasında oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Oyun zamanı verirken ve sonlandırırken Aşama 1’ de yer alan açıklama ve önerileri dikkate alınız.

Öğretime çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayıncaya değin devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Aşama 4’te beceriye ilişkin ölçüt karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, bir diğer becerinin öğretimi için Aşama 5’e geçebilirsiniz.Çocuğunuzla Aşama 4’ü uygulamadan önce örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Aşama 5 (Karıştırmalar)

Bu aşamada çocuğunuzun Aşama 1, 2 ve 4’te öğrendiği üç taklit becerisi karışık olarak çalışılmaktadır. Bu aşamada öğretim denemelerini Aşama 3’te açıklandığı gibi gerçekleştiriniz. Anımsayacağız gibi, Aşama 3’te becerilere yönelik denemeler 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve ardından kestirilemez bir sırayla uygulanmaktaydı. Aşama 3’te belirtilen ilkeler doğrultusunda, aynı basamakları izleyerek ilk önce “arabayı sürme” ve “kovaya küp atma” becerilerinin taklidini ayrı ayrı, ardından da “arabayı sürme” ve “çubuğa halka takma” becerilerinin taklidini karışık olarak çalışınız. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Son olarak çocuğunuza tüm becerilere yönelik denemeleri kestirilemez sırayla sununuz. Kestirilemez sırayla uygulama basamağında 5’te 5 (5/5) ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepkiyi hedeflemeyi ve oturumlar arasında oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Çocuğunuz başarı ölçütünü karşıladıktan hemen sonra genelleme ve kalıcılık ile ilgili çalışmalara başlayınız. Bu aşamada ölçüt karşılandıktan sonra yeni bir becerinin öğretimi için Aşama 6’ya geçiniz. Çocuğunuz becerilerde hızlı ilerliyor ise, ileriki aşamalarda karıştırmalarda 3-3; 2-2; 1-1 kuralını uygulanmadan doğrudan kestirilemez sırayla çalışabileceğinizi unutmayınız. Çocuğunuzla Aşama 5’i uygulamadan önce karıştırmalara ilişkin örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Aşama 6

Bu aşamada yeni bir becerinin öğretimi gerçekleştirilmektedir. Dördüncü beceri olarak “Trampete sopayla vurma” becerisinin taklidini seçiniz. Bu becerinin öğretimi için uygun büyüklükte, çocuğu rahatsız etmeyecek düzeyde ses çıkaran ve masanın üzerinde sabitleyebileceğiniz bir trampet ile çocuğunuzun rahat kavrayabileceği kalınlık ve uzunlukta iki eş sopaya gereksiniminiz olacak.

Aşama 1’de söz edildiği gibi, masada size uygun düzende oturunuz ve araç setini masanın üzerine uygun şekilde yerleştiriniz. Aşama 1’de açıklanan öğretim süreci (pekiştirme, pekiştirmenin silikleştirilmesi, ipucu sunma ve ipucunun silikleştirilmesi) ile yoklama sürecine ilişkin basamakları ve önerileri dikkate alarak denemeleri gerçekleştiriniz. Öğretim oturumları arasında oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Oyun zamanı verirken ve sonlandırırken Aşama 1’ de yer alan açıklama ve önerileri dikkate alınız.

Öğretime çocuğunuz başarı ölçütünü karşılayıncaya değin devam ediniz. Çocuğunuzun bu aşamadaki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Çocuğunuz Aşama 6’da ölçütü karşılandıktan sonra bu beceri için genelleme ve kalıcılık çalışmalarını sürdürürken, Aşama 7’ye geçebileceğinizi unutmayınız. Çocuğunuzla Aşama 6’yı uygulamadan önce örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Aşama 7 (Karıştırmalar)

Bu aşamada çocuğunuzun Aşama 1, 2, 4 ve 6’da öğrendiği dört taklit becerisi karışık olarak çalışılmaktadır. Bu aşamada öğretim denemelerini Aşama 3’te açıklandığı gibi gerçekleştiriniz. Anımsayacağız gibi, Aşama 3’te beceriler 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve ardından kestirilemez bir sırayla uygulanmaktaydı.

Aşama 3’te belirtilen ilkeler doğrultusunda, aynı basamakları izleyerek ilk önce “trampete vurma” ve “kovaya küp atma” becerilerinin; ardından “trampete vurma” ve “çubuğa halka takma” becerilerinin; ardından da “trampete vurma” ve “araba sürme” becerilerinin taklidini karışık olarak çalışınız. Çocuğunuzun 3-3; 2-2; 1-1 kuralı ile gerçekleştirilen denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz.

Son olarak çocuğunuzun önüne tüm araçları koyarak dört taklit becerisine yönelik denemeleri kestirilemez sırayla sununuz. Çocuğunuzun kestirilemez sırayla sunulan denemelerdeki performansını veri toplama formunu kullanarak değerlendiriniz. Kestirilemez sırayla uygulama basamağında 5’te 5 (5/5) ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepkiyi hedeflemeyi ve oturumlar arasında oyun zamanı vermeyi unutmayınız. Çocuğunuzla Aşama 7’i uygulamadan önce karıştırmalara ilişkin örnek uygulama videosunu tekrar izleyebilirsiniz.

Yeni Beceriler

Çocuğunuz Aşama 1, 2, 4 ve 6’da çalıştığınız dört taklit becerisinde ustalaşınca, yeni taklit becerileri üzerinde çalışmaya başlayınız. Çocuğunuz toplam 8-10 tane farklı taklit becerisinde edinim ve genelleme düzeyinde 5’te 5 (5/5) ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepki ölçütünü karşılayıncaya kadar nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerinin öğretimine devam ediniz. Çocuğunuzun edindiği beceriler arttıkça, 3-3; 2-2; 1-1 kuralıyla ve kestirilemez sırayla uygulanan karıştırma denemelerinde bir seferde en az 4, en fazla 6 taklit becerisi yer alacak şekilde çalışmalarınızı sürdürünüz.

Çocuğunuz için nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerileri ve araç-setleri örneklerini listeden seçerek ya da yaratıcılığınızı kullanarak yeni beceriler belirleyebilirsiniz. (Listede önerilen beceriler, kolaydan zora doğru sıralanmıştır; ancak çocuğunuzun bireysel özelliklerine ve performansına göre bu sıralamada değişiklikler yapılabilirsiniz.). Seçeceğiniz her yeni taklit becerisine ilişkin Aşama 1-7’de sunulan ilkeler ve basamaklar doğrultusunda çalışmalar yapınız. Öğretim öncesinde örnek uygulama videolarını izleyebilirsiniz.

Önemli Noktalar

  • Çocuğunuzla nesnelerle yapılan büyük kas taklit becerilerini çalışmak üzere kullanacağınız araç setlerini seçerken belirtilen önemli noktaları dikkate alınız.
  • Öğretime başladığınız ilk aşamada ortalama 5-6 deneme gerçekleştirerek çocuğunuzun masada oturma süresinin iki-üç dakikadan fazla olmamasına dikkat ediniz. İzleyen oturumlarda deneme sayılarını aşamalı olarak arttırarak bu süreyi beş dakikaya kadar çıkartınız.
  • Öğretime başlamadan önce çocuğunuzun oyun zamanını geçireceği bir oyun alanı oluşturup oyun zamanında kullanılacak materyalleri uygun yere yerleştiriniz. Özellikle öğretimin başlarında çocuğunuzu oyun alanına; oyun zamanı sona erdikten sonra öğretim için tekrar masaya yönlendirmek için gerektiğinde fiziksel ipucu kullanabilirsiniz.
  • Her aşamada öğretime tam fiziksel ipucu ile başlayınız ve ipucunu aşamalı olarak silikleştiriniz. İpucunu doğru zamanda silikleştirebilmek üzere belirli aralıklarla mutlaka yoklama denemeleri gerçekleştiriniz.
  • Çocuğunuzun ipuçsuz doğru tepkide bulunma düzeyi arttıkça pekiştirmeyi silikleştiriniz ve ayrımlı pekiştirmeyi uygulayınız.
  • Tüm aşamalar (Aşama 1-7) ile genelleme sürecinde çocuğunuz için 5’te 5 (5/5) ya da 10’da 9 (9/10) ipuçsuz doğru tepki ölçütünü hedefleyiniz.
  • Çalışmakta olduğunuz taklit becerisinde edinim sağlandıktan hemen sonra genelleme çalışmalarına başlayınız. Edinilen taklit becerisinin farklı konumlara, araç setlerine, ortamlara ve kişilere genellemesini sağlayınız. Bu amaçla öncelikle masada konum genellemesi çalışabilirsiniz. Konum genellemesinde araç setlerini üç farklı mesafeye konumlandırınız ve her bir mesafeye ilişkin ölçüt karşılanıncaya değin aynı çalışmayı yapınız. Araç setlerine ilişkin genelleme çalışmalarında önce masa başında farklı araç setleri ile çalışıp, ölçüt karşılandıktan sonra genelleme araçlarıyla ortam genellemesine yönelik çalışmalara başlayabilirsiniz. Ortam genellemesinde hem edinim için çalıştığınız ortamda farklı bir yerde (örn., masa yerine yerde çalışılabilir) hem de başka bir oda, sınıf farklı bir ortamda çalışabilirsiniz. Kişilerarası genelleme çalışmaları sırasında ise, sizin çocuğunuzla yürüttüğünüz çalışmayı farklı kişilerin yürütmesini sağlayabilirsiniz. Örneğin, anne çocukla çalıştıysa baba da aynı çalışmayı yapabilir.
  • Çalışmakta olduğunuz her bir taklit becerisine yönelik öğretim sürecinin başında her gün, ipuçsuz doğru tepki sayısı ölçütü karşılar düzeyde arttığında birkaç günde bir, çocuğunuz beceriyi edindikten sonra ise haftada bir öğretim etkinlikleri düzenleyerek kalıcılığı sağlayabilirsiniz.