BÖLÜM 3 - TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 10
YÖNERGELERİ YERİNE GETİRME

Yönergeleri Yerine Getirme Becerilerini Öğretirken Önemli Olabilecek Noktalar

Modül Kazanımları

Plansız ekstra ipucu sunma​

Temel taklit ve eşleme becerilerinde olduğu gibi çocuğunuza alıcı dil becerilerini öğretirken de çeşitli ipuçları kullanmanız gerekmektedir. İpucu çocuğunuzun doğru tepki vermesini sağlamak amacıyla bir beceriyi öğretirken sunulan ve mümkün olan en kısa süre içinde silikleştirilerek ortadan kaldırılması istenen uygulamacı yardımıdır.

Anımsayacağınız gibi ipuçları, bir beceriyi öğretirken gereksinim duyulan en önemli araçlardan biridir. Ancak, üzerinde çalışılan beceriyi öğretmeye çalışan kişiler bazen planlı bir şekilde verdikleri ipuçlarının dışında olan ve çocuğun doğru tepkiyi sergilemesine yardım edecek davranışlar gösterebilirler. Örneğin, tek basamaklı alıcı dil becerilerinin öğretimine yönelik bir oturum düzenlediğinizi ve masanın üzerinde şapka, araba ve davul olduğunu varsayalım. “Arabayı sür/it.” yönergesini verirken farkında olmadan arabaya bakıyor olmanız çocuğunuza bu beceriyi sergilerken planlı olarak verdikleriniz dışında başka ipuçları da veriyor olabileceğiniz anlamına gelir. Bunun sakıncası şudur: Çocuğunuz “Arabayı sür/it.” sözel yönergesine değil, sizin baktığınız nesneye ilişkin tepki veriyor olabilir. Bu örneği başka bir şekilde açıklayacak olursak, çocuğunuz “Arabayı sür/it.”, “Şapkayı giy.” ve “Davul çal.” sözel yönergelerini işitsel olarak birbirinden ayırt etmeyi öğrenmek yerine sizin bakışlarınızı yönelttiğiniz nesneyle ilgili bir etkinliği sergilemeyi öğreniyor olabilir. Bu durumda sizin bakışlarınızla verdiğiniz plansız ekstra ipuçlarını vermeyen bir başka kişi aynı sözel yönergeleri verdiğinde çocuğunuz büyük olasılıkla doğru tepkide bulunmayacaktır. Dolayısıyla, öğretim sırasında verdiğiniz ipuçlarının tümü planlı bir şekilde sunulan ipuçları olmalı ve bu ipuçlarının silikleştirilerek ortadan kaldırılması amaçlanmalıdır. İpucu sunma ve silikleştirme uygulamasına ilişkin bilgilerinizi tazelemek için Modül 4’ü yeniden incelemenizi öneririz.

Ses tonu

Alıcı dil becerilerini öğretmeye başladığınız ilk zamanlarda çocuğunuza yönerge verirken ses tonunuzun günlük konuşmalarınız sırasında kullandığınız ses tonuna kıyasla biraz daha yüksek düzeyde olmasını sağlayabilirsiniz. Ancak, böyle bir uygulamaya yalnızca gereksinim duyduğunuz durumlarda yer veriniz. Çocuğunuz siz ses tonunuzu yükseltmeden, günlük konuşmalarınız sırasında kullandığınız ses tonuyla da verdiğiniz yönergeleri ayırt edebiliyorsa ses tonunuzda bir değişiklik yapmayınız. Öğretim sürecinin başlangıcında çocuğunuzun dikkatini yönergelerinize daha kolay çekebilmek için ses tonunuzu normalde kullandığınızdan daha yüksek düzeyde kullandıysanız zamanla günlük konuşmalar sırasında kullandığınız ses tonunu kullanmaya yeniden başlayınız.

Fiziksel ipucuyla öğretilemeyen beceriler

Şimdiye kadar size alıcı dil becerilerinin öğretiminde çoğunlukla fiziksel ipuçlarını kullanmanız önerildi. Ancak, bazı bazı taklit becerilerinde de olduğu gibi bazı alıcı dil becerilerinin öğretimi söz konusu olduğunda, fiziksel ipucu vermek zorlaşmaktadır. Örneğin, çocuğunuzun “Gülümse.” ya da “Yürü.” yönergelerini yerine getirebilmesini sağlamak üzere  fiziksel ipucu sunmanız hiç de kolay ve anlamlı değildir. Böyle durumlarda, fiziksel ipucu yerine model ipucu kullanmayı tercih edebilirsiniz.

Genelleme ve Kalıcılığın Sağlanması

Çocuğunuza öğrettiğiniz yönergeleri farklı ortamlarda, farklı araç-gereçlerin ve kişilerin varlığında sunarak, çocuğunuzun bu yönergeleri genellenmesini sağlayınız. Mümkün olduğunda günlük yaşam rutinleri içinde ortaya çıkan doğal olaylar ve durumlar sırasında; sizin tarafınızdan planlanmış olan etkinliklerin ve özellikle oyunların içinde çocuğunuzun öğrettiğiniz yönergeleri yerine getirmesini sağlayınız. Yaptığınız genelleme çalışmaları çocuğunuzun alıcı dil becerilerini iletişim amaçlı kullanabilmesi için yararlı olacaktır. Her aşamanın ardından, başka bir deyişle, çocuğunuz her bir yönergeye ilişkin belirlediğiniz başarı ölçütünü karşılar hale geldikten sonra  genelleme çalışmasına yer vermeyi unutmayınız. Genelleme çalışmasını yeni yönergelerin öğretimiyle birlikte sürdürebilirsiniz.

Çocuğunuza öğrettiğiniz yönergelerin kalıcılığını sağlamak ve çocuğunuzun yönergeleri unutmadığından emin olmak için kalıcılık çalışmalarına yer veriniz. Yeni yönergelerin öğretimi için gerçekleştirdiğiniz öğretim denemelerinin arasına daha önce çalıştığınız ve çocuğunuzun günlük yaşamında sıkça karşılaşabileceği yönergelere yönelik denemeler serpiştiriniz. Örneğin, bir yönergede ölçüt karşılandıktan sonra yeni öğretim denemeleri arasında bu yönergeye ilişkin önceleri her gün, sonra birkaç günde bir, ardından haftada bir gibi giderek artan sürelerle denemeler gerçekleştirebilirsiniz. Böylece öğretimi gerçekleştirilen yönergelerin kalıcılığını sağlayabilirsiniz.

Ek olarak günlük yaşam rutini içinde öğrettiğiniz yönergelerin doğal olaylar ve durumlar sırasında; ayrıca, sizin tarafınızdan planlanmış olan etkinliklerin ve oyunların içinde kullanılmasını sağlamanız bu yönergelerin kalıcılığını kolaylaştıracaktır.