BÖLÜM 3 - TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 10
YÖNERGELERİ YERİNE GETİRME

Alıcı Dil Becerileri ve Önemi

Modül Kazanımları

Dil ve iletişime ilişkin becerilerde yaşanan güçlükler otizm spektrum bozukluğunun tanılama sürecinde dikkate alınan temel belirtiler arasında yer almaktadır. Otizm spektrum bozukluğunu karakterize eden belirgin özellikler arasında yer alan sosyal etkileşim sorunları ile sınırlı/yinelenen ilgi ve davranışların da dil ve iletişim alanında gözlenen sorunlarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla, dil ve iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmalar otizmli çocuklara sağlanan hizmetler arasında önemli bir yer tutmaktadır.

İstek ve gereksinimleri ifade edebilmek, yardım isteyebilmek, devam etmekte olan bir sohbete katılabilmek tüm çocuklar gibi otizmli çocuklar için de önemli becerilerdir. Ancak, iletişim kurabilmek için yalnızca ifade etmek yeterli değildir. Her ne kadar dil ve iletişimden söz edildiğinde aklımıza çoğunlukla ve öncelikle ifade etme ya da konuşma becerileri gelse de iletişim kurabilmek için ifade etmenin yanı sıra başkalarının söylediklerini anlamaya da gereksinim duyarız.

  • Tek basamaklı yönergeleri yerine getirme
  • İki basamaklı yönergeleri yerine getirme

Alıcı dil becerileri öğretirken çocuktan, bir başka kişinin sözel ifadesini anlaması ve bu ifadenin barındırdığı yönergeye uygun tepkide bulunması beklenir. Temel olarak, çocuğa bir sözel uyaran sunulur ve çocuğun bu uyarana karşılık uygun bir tepkide bulunması öğretilir. Çocuğun “Buraya gel.” denildiğinde masaya gelmesi ve “Oyun zamanı.” denildiğinde yerinden kalkması alıcı dil becerilerine örnek olarak verilebilir. Aşağıda sıralananlarla sınırlı olmamak üzere alıcı dil becerilerin kapsadığı çeşitli beceriler vardır. Alıcı dil becerilerinden bazılarına aşağıda yer verilmiştir:

  • Sözel yönergeleri yerine g
  • Adı söylenen nesneleri, eylemleri, kişileri belirleme
  • Nesneleri işlevlerine ya da ait oldukları sınıflara uygun biçimde belirleme
  • Parça-bütün ilişkisini belirleme
  • Öncelik sonralık ilişkisi gibi zamanlamayla ilgili yönergeleri yerine getirme
  • Yer bildiren yönergeleri yerine getirme
  • Niteleme bildiren yönergeleri yerine getirme
  • Dil bilgisi kurallarına uygun tepki verme

Görüldüğü üzere, otizmli çocukların alıcı dil becerilerini geliştirmek üzere pek çok becerinin öğretiminin çalışılması gerekmektedir. Bu modülde otizmli çocuklara temel alıcı dil becerilerinin öğretimine odaklanılmaktadır. Alıcı dil becerileri kapsamında sözel yönergeleri takip etme becerilerinin öğretimi ele alınmaktadır. Alıcı dil becerileri olarak sözel yönergeleri takip etme becerisi tek basamaklı sözel yönergeleri takip etme ve birden fazla basamaklı sözel yönergeleri takip etme olarak iki gruba ayrılabilir.Bu modülde otizmli çocuklara öncelikle çocuklara tek basamaklı, ardından iki basamaklı sözel yönergeleri takip etme becerisinin nasıl öğretileceğine ve sözel alıcı dil becerilerinin jest ve işaretlere dayalı görsel uyaranlarla nasıl desteklenebileceğine ilişkin açıklama ve önerilere yer verilmektedir. Ek olarak sıralanan becerilerin öğretiminde önemli olan bekleme becerisinin öğretimine ilişkin açıklama ve öneriler yer almaktadır.