BÖLÜM 2 - DAVRANIŞLARI YÖNETMEK

MODÜL 7
YENİ DAVRANIŞLAR KAZANDIRMA

Eşzamanlı İpucuyla Öğretim

Modül Kazanımları

Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara tek-basamaklı ve zincirleme davranışların kazandırılmasında kullanılır. Öğrenme eşzamanlı ipucuyla öğretimde kısa sürede gerçekleştirilir. Eşzamanlı ipucuyla öğretimde çocuğa bir soru yöneltilir ya da ne yapması gerektiği söylenir (beceri yönergesi sunulur) ve hemen ardından ipucu sunulur. Çocuğun kendisine sunulan ipucunu model alarak doğru tepkide bulunması hedeflenir. Çocuk doğru tepkide bulunursa ödüllendirilir.

Sembol (token) örnekleri

Eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasını başarı bir biçimde uygulayabilmek için bir dizi basamağı yerine getirmeniz gerekir. Aşağıda bu basamaklara yer verilmiş ve her bir basamakta neler yapabileceğiniz açıklanmıştır.

Hedef davranışı tanımlayınız: Portalın pek çok bölümünde yer verdiğimiz gibi hedef davranışlar gözlenebilir ve ölçülebilir biçimde tanımlanmalıdır. Bu aşamada davranışın gerçekleşmesini beklediğiniz bağlamın belirlenmesi de çok önemlidir. Örneğin, hedef davranışınız çocuğunuza nesne isimleri öğretme ya da ayakkabı giyme davranışı olabilir. Hedef davranış belirleme ve tanımlama konusunda bilgilerinizi tazelemeniz için Modül 6’yı incelemenizi öneririz.

Davranışsal amaç yazınız: Hedef davranıştan sonra davranışsal amacınızı yazınız. Anımsayacağınız gibi, yazdığımız davranışsal amacın dört temel unsuru karşılaması gerekmektedir. Bunlar, çocuk, davranış, ölçüt ve koşullardır. Az sayıda hedef davranış belirleyiniz. Davranışsal amaç yazma ile ilgili ayrıntılı açıklamalar için Modül 6’yı tekrar inceleyiniz.

Çocuğa sorulacak soru ya da yönergenin ne olacağını ve kaç kez sunacağınızı belirleyiniz: Çocuktan hedef davranışı sergilemesi için yönelteceğiniz soru ya da yönerge belirlemeniz gerekmektedir. Örneğin, nesne ismi öğretiminde nesneyi işaret ederek ya da elinizde tutarak “Bunun adı ne?” ya da “Ayakkabılarını giy” biçiminde yönerge sunabilirsiniz. Çocuğun yaşına ve düzeyine uygun bir dil kullanmalısınız. Aynı zamanda bir oturumda her bir hedef davranışla ilgili kaç kez öğretim gerçekleştireceğinizi (bir oturumdaki deneme sayısını) planlamalısınız.

Çocuğunuzun ve öğretimini hedeflediğiniz hedef davranışın özelliklerine uygun ipucunu belirleyiniz: Çocuğunuzda işe yarayacağını düşündüğünüz ya da gözlemlerinizle belirlediğiniz ipucu türüne karar veriniz. Burada unutulmaması gereken nokta bir davranışı öğretmek üzere ipucu belirlediyseniz ve bu ipucuyla davranışta iyileşme görülmeye başlandıysa öğretimin tamamında bu ipucunu kullanmalısınız. Örneğin, yukarıda verdiğimiz ayakkabı giyme davranışını ele alalım. Çocuğunuza bu becerinin öğretiminde model ipucu sunmaya karar verdiyseniz bu davranışı öğretinceye değin düzenlediğiniz tüm oturumlarda öğretim sırasında model ipucu kullanmalısınız. Eşzamanlı ipucuyla öğretim oturumları boyunca her zaman aynı ipucu kullanılır; ipucunun türünde, yoğunluğunda herhangi bir değişiklik ya da azaltma planlanmaz. İpucunun silikleştirmek üzere ipucunun hiç sunulmadığı günlük yoklama oturumları düzenlenir.

Çocuğunuzun tepkilerine ne şekilde tepkide bulunacağınızı belirleyiniz: Eşzamanlı ipucuyla öğretimde çocuk üç tür tepkide bulunabilir. Bunlar doğru, tepkiler, yanlış tepkiler ve tepkide bulunmamadır. Üç tepki türünün de tanımını yapın ve bu tepkilere ne şekilde sonuçlar sunacağınızı belirleyin. Ayakkabı giyme davranışını ele alacak olursak, bu davranışın beceri analizini hazırladığında her bir basamağın doğru sergilenmesine yönelik doğru tepki tanımı ve yanlış tepki tanımlarını yazınız. Doğru tepkilerde pekiştireç sunup, yanlış tepki ya da tepkide bulunmamayı görmezden gelebilirsiniz.

Eşzamanlı ipucuyla öğretimi uygulayınız: Çocukla bir araya gelerek öğretim oturumunu gerçekleştiriniz. Çocuğunuza belirlediğiniz yönergeyi, soruyu sorun ve hemen ardından ipucunu yöneltin. Belirli bir süre, örneğin 4-5 saniye çocuğun tepki vermesini bekleyin ve bir önceki basamakta belirlemiş olduğunuz sonuçları uygun biçimde sunarak öğretim denemesini tamamlayınız. Ardından daha önceden belirlemiş olduğunuz süre kadar bekleyerek (örn., 3 ya da 4 sn) bir sonraki denemeyi sunmaya geçiniz.

Yoklama oturumlarını planlayarak düzenleyiniz: Eşzamanlı ipucuyla öğretimde düzenlenen öğretim denemelerinde her seferinde çocuğunuza ipucu sunacağınız için çocuğunuzun öğretmeyi hedeflediğiniz beceriyi bağımsız olarak sergileme düzeyini göremezsiniz. Bu nedenle, yoklama oturumları düzenleyerek çocuğunuzun verdiğiniz yönergeye bağımsız olarak tepkide bulunma düzeyini sınamanız gerekecek. Çocuğunuzla bir araya gelerek yoklama oturumunu gerçekleştirmeniz gerekir. Çocuğa belirlediğiniz yönergeyi, soruyu sorun ve belirli bir süre, örneğin 4-5 saniye çocuğun tepki vermesini bekleyin ve bir önceki basamakta belirlemiş olduğunuz sonuçları uygun biçimde sunun. Bu oturumlarda hiç bir biçimde çocuğunuza ipucu sunmamalısınız. Aşağıda bir yoklama oturumu için örnek video yer almaktadır.

Kayıt tutunuz: Hedef davranışlara ilişkin uygulama öncesinde ve sonrasında kayıt tutarak çocuğunuzda eşzamanlı ipucuyla öğretimin işe yarayıp yaramadığını belirlemeniz ve toplayacağınız verilere uygun olarak karar vermeniz gerekir. Bildiğiniz gibi, değiştirmek istediğiniz davranışın tanımlanma biçimine göre kullanacağınız kayıt tekniği belirlenmektedir. Kayıt tutma ile ilgili ayrıntılı açıklamaları Modül 6’da  örneğine buradan ulaşabilirsiniz. Eşzamanlı İpucuyla Öğretim Uygulaması Veri Kayıt Formu örneğine buradan ulaşabilirsiniz.

Bu aşamaları uygun biçimde gerçekleştirmek aile ve eğitimciler için kimi zaman sorun oluşturabilmektedir. Bu açıdan herhangi bir basamağı atlamamak ve süreci doğru uygulayabilmek için “Eşzamanlı İpucuyla Öğretim Listesi ”ni incelemenizi öneririz.