BÖLÜM 3 - TEMEL BECERİLERİ KAZANDIRMAK

MODÜL 15
OYUN OYNAMA

Oyun Becerilerinin Önemi

Modül Kazanımları

Oyun, yeni becerilerin öğrenilmesini, bu becerilerin gerçek ortamlarda sergilenmeden önce prova edilmesini ve çocuğun edindiği beceriye ilişkin alıştırma fırsatlarına sahip olmasını sağlamaktadır. Bu açıdan oyun becerileri çocuk gelişiminde çok önemli bir yere sahiptir. Oyun oynarken çocuklar hem kas becerilerini hem de bilişsel, sosyal ve dil becerilerini geliştirme fırsatı bulmaktadırlar. Bilişsel olarak gelişim çocukların manipülatif, işlevsel ve sembolik oyunlar oynamasıyla gerçekleşmektedir.

Çocuklar ilk önce manipülatif oyunlar oynayarak farklı nesneleri tanımayı, ilişki kurmayı ve çevresiyle etkileşim sağlamayı öğrenmektedirler. Manipülatif oyunherhangi bir nesneye dokunarak, nesneyi kullanarak ve fiziksel özelliklerini değiştirerek oynanan oyunlar için kullanılır. Örneğin, mandalları birbirine takarak bir şekil oluşturma.

İşlevsel oyunlar, çocuklara nesneleri amacına uygun kullanma ya da daha fazla sayıda nesneyi birbiriyle ilişkilendirerek kullanma fırsatları vererek onların öğrenmelerini desteklemektedir. Örneğin, kaşık kullanarak oyuncak bebeğe mama yedirme.

Sembolik oyun ise, çocuğun hayal gücünü kullanarak bir nesneye ya da oyuncağa kendi işlevi dışında yeni bir anlam yükleyerek bu nesneyle kurduğu oyundur. Örneğin, bir kalem kutusu ya da silindir bir nesneyi bardakmış gibi ağza götürerek su içiyormuş gibi yapma.

Oyun becerisinin dil gelişimine olan katkısına bakıldığında uzun dönemli çalışmalar, erken dönemlerde oynanan oyunların çocukların daha sonraki dil gelişimi ile yakından ilişkili olduğunu ve dil gelişimini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir.

Çocukların çok büyük bir kısmı, kendilerine model olunduğunda ve sözel yönlendirme yapıldığında, pek çok oyunu oynayabilmektedir. Örneğin hayali oyunlar. Çocuklar hayali oyunlarda kendilerini başka insanların yerine koyar, farklı roller oynarlar. Aslında hayali oyunlar için çocuklara özel olarak model olmaya da gerek yoktur. Çünkü çocuğun çevresinde bu oyunlar için pek çok doğal model vardır. Çocuklar gün içerisinde evde ve toplumsal ortamlarda anne ve babalarının ya da okulda öğretmenlerinin neler yaptığını gözlemleme fırsatlarına sahiptir. Ayrıca çoğu durumda, normal gelişim gösteren çocukların oyun becerilerini sergilemeleri için özel pekiştirme çabalarına da gerek yoktur, çünkü oyun oynamanın kendisi pekiştirici bir etkiye sahiptir.

Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların en belirgin özellikleri arasında sosyal etkileşim ve iletişim yetersizlikleri bulunmaktadır. Bu çocukların sosyal etkileşim ve iletişimde en belirgin olarak yaşadıkları sorunlar şöyle sıralanabilir:

  • Göz kontağı kurmada yetersizlik
  • Taklit becerilerinde sınırlılık ya da taklit becerilerinin hiç olmaması
  • Ortak dikkat becerilerinde sınırlılık ya da ortak dikkat becerilerinin hiç olmaması
  • Sıra alma becerilerinde sınırlılıklar ya da sıra alma becerilerinin hiç olmaması

Sosyal etkileşim ve iletişimdeki bu güçlükler otizm spektrum bozukluğu olan çocukların oyun becerilerini öğrenmesinde ve doğal ortamlarda sergilemesinde sınırlılıklara yol açabilmektedir. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların oyun becerilerinde yaşadıkları yetersizlikler yaşamlarının ilk yılında belirginleşmekte ve oyun gelişiminin her aşamasında devam etmektedir. Oyun gelişimi incelendiğinde otizm spektrum bozukluğu olan çocukların sınırlı nesne seçimi yaptığı ya da bir nesnenin sadece bir bölümüyle ilgilendiği görülmektedir. Başka bir deyişle, zamanlarının çoğunu sadece tek bir nesneye bakmakla ya da nesneyle işlevsel olarak oynamak yerine ağzına alma, koklama gibi davranışlar göstermekle geçirmektedirler.

Aynı zamanda otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar oyuncaklarla yaratıcı ve karmaşık oyunlar oynamakta da güçlük çekmektedir. Ek olarak, doğal ortamlarında çevresindeki kişileri, olayları, durumları gözleyerek ve kişileri model alarak kendiliğinden oyunlar oynamakta önemli düzeyde zorluklar yaşamaktadır. Bu nedenle, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların oyun becerilerini öğrenmeye, oyun becerilerini öğrenmek için de sistematik öğretime gereksinimleri vardır. Bu becerilere yönelik sistematik öğretim sunulduğunda oyunlar oynamayı öğrenebilmekte ve oyun becerileri diğer gelişim alanlarını da olumlu yönde destekleyebilmektedir. Otizmli çocukların sosyal, dil ve oyun davranışları hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız. Oyun becerilerinin öneminin anlatıldığı videoyu izleyiniz.